ردپای شیخ حمد بن خلیفه، امیر سابق قطر که با کودتا به قدرت رسید، در بسیاری از بحرانهای منطقه دیده میشد. به گزارش مشرق، منابع قطری صبح امروز گزارش دادند که حمد بن خلیفه آل ثانی امیر سابق قطر امروز یکشنبه ۱۲ جولای برابر با ۲۱ تیرماه درگذشت. شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی متولد اول ژوئن سال ۱۹۵۲ میلادی بود که در سال ۱۹۹۵ بعد از یک کودتای سفید علیه پدرش شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی در این کشور بر مسند قدرت نشست و در تیر ماه سال ۱۳۹۲ (۲۰۱۳) بود که به صورت مسالمتآمیز و آرام قدرت را به فرزندش شیخ تمیم بن حمد آل ثانی منتقل کرد. به این بهانه در نظر داریم به بررسی پیشینه و چگونگی به قدرت رسیدن خاندان آل ثانی و ساختار قدرت در کشور کوچک قطر بپردازیم. قطر همچون دیگر کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، حکومت پادشاهی و خاندانی و ارثی دارد، خاندان موسوم به «آل ثانی» از اواسط قرن ۱۹ میلادی بر این شبه جزیره حاکم هستند همان طور که عربستان، بحرین، امارات و کویت هم زیر سلطه آلها قرار دارد. شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی، ششمین امیر قطر بود و فرزند شیخ حمد بن عبدالله آل ثانی بود. او در دوران حکومت شیخ احمد بن علی آل ثانی در ۲۲ فوریه ۱۹۷۲ به عنوان ولیعهد وی منصوب شد و علیه پسر عمویش کودتا کرد. وی پیش از ولایتعهدی، فرمانده نیروهای امنیتی و مسئول دادگاههای مدنی کشور قطر بود تا اینکه در ۲۴ اکتبر ۱۹۶۰ به عنوان معاون حاکم قطر و در ادامه به عنوان وزیر دارایی منصوب شد، اولین وزارت در دولت قطر بر اساس احکام نظام سیاسی موقت در ۲۹ می ۱۹۷۰ میلادی شکل گرفت که شیخ خلیفه پست نخست وزیری در کنار پست وزارت نفت را با حفظ مناصب معاون حاکم کشور و وزارت دارایی به دست گرفت. در ۲۲ فوریه ۱۹۷۲ میلادی، شیخ خلیفه بن حمد با کنار زدن پسرعموی خود توانست به منصب امیری قطر برسد. او بلافاصله پس از به قدرت رسیدن، دولت را توسعه داد و وزیر خارجه و مشاوری برای خود در امور روزانه کشور منصوب کرد. وی در ۳۱ می ۱۹۷۷، فرزندش، حمد بن خلیفه را به عنوان ولیعهد برگزید و وزارت دفاع را ایجاد و پسرش را با حفظ سمت به عنوان فرمانده کل نیروهای مسلح قطر به عنوان وزیر دفاع هم منصوب کرد. کودتای فرزند علیه پدر؛ عزل شیخ خلیفه از قدرت شیخ خلیفه در ۲۷ ژوئن ۱۹۹۵ میلادی طی کودتای سفیدی که فرزند و ولیعهدش، شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی (امیر سابق) تدارک دید، از قدرت عزل شد و ۳۶ نفر از طرفدارانش دستگیر شدند، سپس چند ماه پس از برکناری، به تلاش برای کودتا به منظور بازپسگیری قدرت متهم شد، اما این تلاش وی هم به شکست انجامید و سازماندهندگان کودتا از جمله یک وزیر سابق دستگیر شدند، وی در سال ۲۰۰۳ از بیروت به دوحه بازگردانده شد. شیخ حمد بن خلیفه آل ثانی متولد ۱۹۵۲ میلادی، پس از کودتا علیه پدرش، شیخ خلیفه بن حمد آل ثانی، بر تخت امیری قطر تکیه زد، البته شیخ حمد در اقدامی تعجب همه ناظران سیاسی و کسانی را که امور رژیمهای دیکتاتوری و پادشاهی همچون رژیمهای عربی حاشیه خلیج فارس را دنبال میکنند، برانگیخت که چطور ممکن است شیخ حمد که خود با کودتا، پدرش را از قدرت کنار زد، حاضر شد بهخاطر پسرش (تمیم امیر کنونی قطر) کنارهگیری کند. شیخ حمد در ۲۵ ژوئن ۲۰۱۳ میلادی بهنفع پسرش، تمیم بن حمد از قدرت کنارهگیری کرد. شیخ حمد بن خلیفه، پس از پشت سر گذاشتن دوره ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان در قطر به آکادمی نظامی پادشاهی ساندهیرست انگلیس پیوست و در جولای ۱۹۷۱ میلادی از آن فارغ التحصیل شد و سپس به نیروهای مسلح قطر پیوست و مناصب و درجات نظامی را تا درجه سرتیپی کسب کرد و در نهایت بهعنوان فرمانده کل نیروهای مسلح قطر منصوب شد. وی نقش اساسی در توسعه نیروهای مسلح کشور کوچک قطر و افزایش تعداد نظامیان و تشکیل یگانهای جدید و تجهیز آن به پیشرفتهترین و جدیدترین سلاحها ایفا کرد و همزمان ریاست شورای عالی جوانان و باشگاههای ورزشی را بهعهده گرفت. مناصب مختلف شیخ حمد شیخ حمد در ۳۱ می ۱۹۷۷ میلادی بهعنوان ولیعهد منصوب شد، در همان تاریخ، وی مسئولیت وزارت دفاع قطر را هم بهعهده گرفت. ریاست شورای عالی ورزش طی سالهای ۱۹۷۹ تا ۱۹۹۱ میلادی و ریاست شورای عالی برنامهریزی از دیگر مناصب شیخ حمد بود. وی در ۲۷ ژوئن ۱۹۹۵ میلادی در یک کودتای نرم، پدرش شیخ خلیفه بن حمد را هنگامی که به خارج از قطر سفر کرده بود، برکنار کرد و تا زمانی که بهنفع پسرش تمیم در ۲۵ ژوئن ۲۰۱۳ کنارهگیری کرد، فرمانده کل نیروهای مسلح قطر باقی ماند. شیخ حمد همچنین ریاست شورای خاندان حاکم بر قطر و نیز ریاست کمیته عالی هماهنگی و پیگیری و شورای عالی سرمایهگذاری قطر را بهعهده داشت. تصویب قانون اساسی دائم، برگزاری اولین انتخابات شهرداریها، انتخابات اتاق تجارت و صنایع قطر و برنامهریزی برای برگزاری اولین انتخابات پارلمانی، مشارکت در توسعه عمرانی، اقتصادی و ورزشی قطر، ایجاد بازار سهام و آوردن شعبههای بزرگترین دانشگاههای جهانی مانند دانشگاه ویرجینیا، دانشگاه تگزاس و دانشگاه جرج تاون از جمله اقدامات شیخ حمد در سطح داخل قطر اعلام شده است، با این حال، سازمان حقوق بشر از اقدام شیخ حمد در گرفتن روادید از بسیاری از شهروندان بهویژه از قبیله آل مره که تعدادشان بیش از ۶هزار نفر بود و با ادعای تابعیت دوگانه صورت گرفته بود، انتقاد کرده بودند. افشای پرداخت رشوه از سوی قطر به فدراسیون بین المللی فوتبال (فیفا) برای کسب میزبانی جام جهانی فوتبال در سال ۲۰۲۲ میلادی در دوران حکومت شیخ حمد رسوایی بزرگی در زمینه ورزشی برای حاکمان قطر به بار آورد. سیاست خارجی قطر در دوران شیخ حمد شیخ حمد پس از به دست گرفتن قدرت، در راستای نزدیک کردن قطر به آمریکا و برخی کشورهای دیگر و مستحکم کردن روابط بهویژه با واشنگتن گام برداشت؛ بهطوری پایگاه السیلیه که بزرگترین پایگاه نظامی آمریکا در منطقه به شمار میرود، در دوره او در قطر احداث شد که این پایگاه نقش زیادی در جنگهای آمریکا علیه عراق و افغانستان ایفا کرد. نقش شیخ حمد در
مشرق
مشرقمشرق