تیم‌ملی ایران؛ مدرسه پیرمردها!

با بستهشدن پرونده بدون برد ایران در جام جهانی، مهدی تاج رسماً ابقای امیر قلعهنویی را برای جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ اعلام کرد؛ تصمیمی که با موج انتقادات و آمارهای هشداردهنده همراه شده است. ایمان گودرزی؛ با بستهشدن پرونده پرابهام و بدون برد تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی ۲۰۲۶، حالا قطبنمای فوتبال کشور باید روی مهمترین رویداد پیشرو قفل شود؛ جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ که قرار است به میزبانی عربستان سعودی برگزار شود. در شرایطی که موج سنگینی از انتقادات کارشناسان و افکار عمومی علیه عملکرد فنی کادر فنی راه افتاده است، مهدی تاج، رئیس فدراسیون فوتبال، بهصراحت اعلام کرد که امیر قلعهنویی همچنان فرماندهی یوزها را در این تورنمنت حیثیتی بر عهده خواهد داشت. این تصمیم جنجالی در حالی اتخاذ شده که کالبدشکافی دادههای آماری، از یک بحران عمیق و ساختاری در بدنه مدیریتی و فنی تیم ملی پرده برمیدارد. سه فاکتور پشت پرده ابقای قلعهنویی ابقای امیر قلعهنویی روی نیمکت داغ تیم ملی را میتوان در چند فاکتور ریشهیابی کرد. نخست، تعهد به ریلگذاری پیشین فدراسیون پس از جام ملتهای ۲۰۲۳؛ جایی که قرارداد او با پیوست شرط جوانگرایی تا پایان جام جهانی ۲۰۲۶ تمدید شد و تاج با تکیه بر همان فرمول، این ابقا را تداوم منطقی سیاستهای خود میداند. فاکتور دوم، هراس شدید مدیریت از ایجاد تغییرات بنیادین در فاصله کوتاه باقیمانده تا سوت آغاز جام ملتها (دیماه ۱۴۰۵) است. رئیس فدراسیون شوک تغییر سرمربی را یک ریسک بزرگتر از ادامه همکاری با کادر فعلی ارزیابی کرده است. از سوی دیگر، حمایت شخصی و فراتر از معیارهای فنی تاج با عبارت «از آقای قلعهنویی راضی هستیم»، نشان داد که این تصمیم پشت درهای بسته و بر اساس مصلحتسنجی گرفته شده است؛ آن هم در مقطعی که قحطالرجال گزینههای داخلی و بنبست ارزی و منطقهای برای جذب مربی بزرگ خارجی، فدراسیون را در ماتریکسی از بیبرنامگی قفل کرده است. وعده جوانگرایی در مصاحبه، دکوپاژ پیرمردها در زمین بزرگترین زاویه نقد به عملکرد قلعهنویی، شکاف عمیق میان وعدههای شیک جوانگرایی و دکوپاژ عملی او در زمین مسابقه است. او بارها این جراحی را به تعویق انداخت؛ از جام ملتها به انتخابی جام جهانی، سپس به بعد از صعود و در نهایت به بازیهای تدارکاتی! حتی در تورنمنت درجهدو کافا نیز کادر فنی شهامت بازی دادن به جوانها را پیدا نکرد. شلاق سنگین آمار بر پیکر نیمکت زمانی فرود میآید که بدانیم تیم ملی ایران با میانگین سنی ۳۰.۳ سال، پیرترین تیم تاریخ خود را به جام جهانی فرستاد؛ رکوردی فاجعهبار که در کل دنیا تنها پاناما (با ۳۰.۴ سال) از آن جلوتر بود. هسته فرسوده در زمین، استعدادهای سوخته در کمپ برای درک بهتر این فرسایش نسلی، کافی است وضعیت مهرهها را زیر ذرهبین بگذاریم. هسته اصلی و همیشه فیکس تیم را مردان مسنی چون شجاع خلیلزاده (۳۷ سال)، احسان حاجصفی (۳۶ سال) و رامین رضاییان (۳۶ سال) تشکیل دادند که در هر سه مسابقه بدون بازدهی سرعتی دویدند. در سوی دیگر، جوانان بایکوتشده در اردو مانند امیرمحمد رزاقینیا (۲۰ سال) و دانیال ایری تنها حضوری تزیینی داشتند و هرگز فرصت واقعی برای بازی پیدا نکردند. شاهکار قصه اما خط خوردن استعدادهای ۱۹ تا ۲۱ سالهای چون محمد خلیفه، کسری طاهری و امیرحسین محمودی در آخرین مرحله بود؛ بازیکنانی که پیش از آنها مسعود محبی، مهدی هاشمنژاد و احسان محروقی نیز از کمپ تبعید شده بودند تا سرمایهٔ آینده این فوتبال بسوزد. سمفونی تکراری قلعهنویی؛ از وعده تا توجیه با قطعیشدن این ابقا، سوال کلیدی این است که پلن قلعهنویی برای جام ملتهای آسیا ۲۰۲۷ چیست؟ شواهد تاریخی نشان میدهد الگوی رفتاری او تکرار یک سمفونی تکراری است: وعده جوانگرایی در مصاحبهها، پناه بردن به باتجربهها در چمن مسابقه و در نهایت توجیه باختها با ردیف کردن آمار مالکیت توپ! ایران در گروه C جام ملتها با سوریه، چین و قرقیزستان همگروه است. فشار خردکننده نتیجهگرایی در این کارزار و ددلاین زمانی کوتاه پایان قرارداد، عملاً شجاعت ریسک را از قلعهنویی خواهد گرفت و او دوباره به سمت مهرههای سنتی خود (بیرانوند، جهانبخش، طارمی و آزمون) غش خواهد کرد و طبق الگوی رفتاری قلعهنویی در تاریخ، او شهامت تغییر نسل را نخواهد داشت. بنابراین جوانان فوتبال ایران باز هم پشت تفکر محافظهکار قلعهنویی خواهند سوخت و همان تیم پیر جام جهانی، مسافر عربستان خواهد شد.