مراسم وداع با رهبر شهید فقط یک آیین سوگواری نبود؛ انتخاب آیات قرآن برای هر هیأت داخلی و خارجی، به روایتی از پیامهای سیاسی، مرزبندیهای دیپلماتیک و کنایههای آشکار و پنهان تبدیل شد؛ از واکنش سیدحسن خمینی تا پیامهای متفاوت برای عربستان، ترکیه، حزبالله و حماس. رویداد۲۴| مراسم وداع با پیکر رهبر شهید در مصلای تهران یک برنامه ریزی ویژه هم داشت. در این مراسم، طنین آیات قرآن هنگام ورود و ادای احترام هر یک از هیاتهای داخلی و خارجی، توجه ناظران و فعالان رسانهای را به خود جلب کرد؛ انتخابی که شواهد نشان میدهد اصلاً تصادفی نبود و گروه برگزار کننده با یک رویکرد سیاسی خاص که مشخص نیست آیا خودسرانه بوده یا با دستگاه دیپلماسی هماهنگ کرده گ، اقدام به انتخاب عامدانه آیات کرده بود. این حواشی معنادار در حالی رقم خورد که مصلای تهران یکی از بزرگترین، باشکوهترین و منظمترین تجمعات رسمی در تاریخ جمهوری اسلامی را به خود میدید. میزبانی بینقص، هماهنگی بالای تیمهای تشریفات و حضور گسترده و پرشور مردم و هیأتهای بلندپایه، جلوهای بینظیر از اقتدار و همبستگی را به نمایش گذاشت. با این حال، دقیقاً در دل همین قاب ماندگار و ارزشمند، یک نگاه خاص با کیاست، کجسلیقگی و انتخابهای خطکشیشده برای تلاوت آیات، حاشیههایی غیرضروری ایجاد کرد و به این مراسم با شکوه آسیب زد. چرا سیدحسن خمینی تا پایان آیه صبر نکرد؟ جنجالیترین بخش این ماجرا، هنگام حضور سید حسن خمینی و اعضای بیت امام راحل رخ داد. در شرایطی که طبق تشریفات رسمی مراسم، هیاتها باید تا پایان قرائت قاری در جایگاه منتظر میماندند، طنینانداز شدن آیه ۹۵ سوره نساء، فضا را دگرگون کرد. وقتی قاری خواند: «لَا یَسْتَوِی الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ غَیْرُ أُولِی الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ ۚ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِینَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِینَ دَرَجَةً ۚ وَکُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَىٰ ۚ وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِینَ عَلَى الْقَاعِدِینَ أَجْرًا عَظِیمًا» خداوند در این آیه میفرماید: آن گروه از مؤمنانی که بدون بیماری جسمی [و نقص مالی، و عذر دیگر، از رفتن به جهاد خودداری کردند و]در خانه نشستند، با مجاهدانی که در راه خدا با اموال و جانهایشان به جهاد برخاستند، یکسان نیستند. خدا کسانی را که با اموال و جانهایشان جهاد میکنند به مقام و مرتبهای بزرگ بر خانه نشینان برتری بخشیده است؛ و هر یک [از این دو گروه]را [به خاطر ایمان و عمل صالحشان]وعده پاداش نیک داده، و جهادکنندگان را بر خانه نشینانِ [بی عُذر]به پاداشی بزرگ برتری داده است. شنیده شدن تعبیر «قاعدون» (خانهنشینان و عافیتطلبان) در مقابل مجاهدان، از سوی اعضای بیت ایت الله خمینی به عنوان یک طعنه و کنایه آشکار تلقی شد. بر اساس گزارشها و تصاویر منتشر شده از مراسم، سید حسن خمینی بلافاصله پس از شروع قرائت این آیه و درک فحوای آن، پروتکلهای تشریفاتی را نیمهکاره رها کرد و به نشانه اعتراض محل را ترک نمود. این اتفاق به سرعت در فضای سیاسی کشور موجی از انتقادات را برانگیخت. جواد امام، سخنگوی جبهه اصلاحات، در توییتی صریح به این موضوع واکنش نشان داد و نوشت: «قرار بود آیات قرآن، پیامآور رحمت، همدلی و وحدت باشد؛ اما بر اساس گزارشها، در مراسم دیروز انتخاب آیه رنگوبوی دیگری داشت. همچنین گفته میشود "سید حسن خمینی" در پی اطلاع از آیه انتخابشده، جایگاه را ترک کرد. اگر این گزارشها صحیح باشد، تداوم نگاه «خودی و غیرخودی» نهتنها به همبستگی کمکی نمیکند، بلکه تحقق وحدت ملی را نیز دور از دسترس میسازد.» نکته تأملبرانگیز اینجاست که این رویکردهای حذفی و کنایهآمیز علیه بیت امام راحل، در گذشته نیز با مخالفت صریح و علنی رهبر شهید انقلاب مواجه شده بود. خاطرمان هست که در ۱۴ خرداد سال ۱۴۰۱، زمانی که عدهای در جریان سخنرانی سید حسن خمینی در مرقد امام اقدام به شعار و ایجاد اخلال کردند، آیتالله خامنهای بلافاصله در ابتدای بیانات خود قاطعانه موضع گرفتند و تصریح کردند: «شنیدم، به من خبر دادند که امروز در اثنای سخنرانی جناب آقای حاج حسن آقای خمینی، کسانی سروصدا کردند. با این کار بنده مخالفم؛ با این نوع تخریبکردنها و سروصدا کردنها بنده موافق نیستم، من مخالفم، این را بدانند همه.» این نهیب نشان میدهد که شخص رهبر شهید همواره بر تکریم بیت امام تأکید داشتند و با این دست رویکردهای تخریبی سلیقهای، که امروز در قالب کنایههای قرآنی بازتولید شده، فرسنگها فاصله داشتند. پیام به چهرههای داخلی؛ چه کسانی «مجاهد» و چه کسانی «قاعد» خوانده شدند؟ این تفکیک کنایهآمیز تنها دامنگیر بیت آیت الله خمینی نبود؛ بلکه برای هیات ترکیه نیز دقیقاً همین آیه ۹۵ سوره نساء خوانده شد تا شاید پیامی دیپلماتیک مبنی بر لزوم عبور از مواضع میانه و ورود جدیتر به میدان جهاد به آنکارا مخابره شود. این ایه به صراحت میگوید « هرگز مؤمنانی که بدون عذر از جهاد بازنشستند با آنان که به مال و جان در راه خدا جهاد کنند یکسان نخواهند بود» در نقطه مقابل، برای چهرههایی همچون غلامعلی حداد عادل و اعضای دفتر رهبر شهید، لحن آیات کاملاً تسلیبخش و ستایشآمیز بود. برای آنها آیات ۱۵۳ تا ۱۵۷ سوره بقره تلاوت شد که می فرماید «ای اهل ایمان از صبر و نماز [برای حل مشکلات خود و پاک ماندن از آلودگیها و رسیدن به رحمت حق]کمک بخواهید، زیرا خدا با صابران است؛ و به آنان که در راه خدا کشته میشوند مرده نگویید، بلکه [در عالم برزخ]دارای حیاتاند، ولی شما [کیفیت آن حیات را]درک نمیکنید؛ و بی تردید شما را به چیزی اندک از ترس و گرسنگی و کاهش بخشی از اموال و کسان و محصولات [نباتی یا ثمرات باغ زندگی از زن و فرزند]آزمایش میکنیم؛ و صبرکنندگان را بشارت ده. همان کسانی که، چون بلا و آسیبی به آنان رسد گویند: ما مملوک خداییم و یقیناً به سوی او بازمیگردیم
رویداد ۲۴
رویداد ۲۴رویداد ۲۴