پژوهشگر حوزه زن و خانواده معتقد است بحران هویت، مهمترین مسئله دختران نسل جدید است و بسیاری از چالشهای آنان از این موضوع ریشه میگیرد. دغدغههای دختران ۲۰ تا ۳۰ ساله در سالهای اخیر دستخوش تغییرات قابل توجهی شده است. تغییر الگوهای مرجع، گسترش فضای مجازی و تحولات فرهنگی از جمله موضوعاتی است که کارشناسان از آنها به عنوان عوامل اثرگذار بر سبک زندگی و اولویتهای نسل جدید یاد میکنند. در همین راستا با اعظم شیری، دانشجوی دکتری مطالعات زنان گرایش حقوق زن در اسلام، پژوهشگر حوزه زن و خانواده گفتگو کردیم. اگر بخواهید دغدغههای دختران ۲۰ تا ۳۰ ساله را اولویتبندی کنید، سه مورد نخست چه خواهند بود؟ شیری: دغدغهها متفاوت است و نمیتوان یک نسخه واحد برای همه دختران ۲۰ تا ۳۰ ساله ارائه کرد. بخشی از دغدغهها را باید بهصورت کلی دید و بخشی دیگر را متناسب با شرایط منطقهای، قومی و قبیلهای بررسی کرد. شرایط مختلف قطعاً در تغییر اولویتها و دغدغههای دختران تأثیرگذار است. اگر بخواهیم با توجه به ارتباطی که با دانشجوها و نوجوانها داریم، به مهمترین دغدغه این روزها اشاره کنیم، شاید بتوان از تغییر شخصیت یا به تعبیر دقیقتر، نداشتن الگوی واحد و منسجم نام برد. در گذشته دختران الگوهای ثابتی داشتند؛ مادر، عمه، خاله، زنعمو، زندایی و زنانی که در اطرافشان بودند، الگوهای مرجع آنها محسوب میشدند. حتی سلبریتیهایی که میدیدند نیز تقریبا دغدغههای مشترکی داشتند و همه به سمت یک آرمان حرکت میکردند، اما امروز به لطف رسانهها این موضوع ضریب بسیار بالایی پیدا کرده است. امروز این پیام منتقل میشود که لازم نیست شبیه کسی باشید یا خودتان را به جایگاه فرد دیگری برسانید؛ بلکه خودتان میتوانید یک مرجع و الگو برای دیگران باشید. همین سیالیت و نبود مرجعی که بتواند این وضعیت را سامان دهد، یکی از مسائل اصلی دختران و نوجوانان امروز است. بنابراین نخستین مسئله را باید نبود یا سیالیت الگوهای مرجع دانست.دومین مسئله، حضور فضای مجازی در زندگی است. فضای مجازی بسیاری از معادلات را تغییر داده است. در گذشته بسیاری از امکانات و سبکهای زندگی در اختیار گروههای خاصی بود و همه به آنها دسترسی نداشتند، اما امروز رسانه این تصویر را بازنمایی میکند که دیگر چیزی به نام حریم خصوصی وجود ندارد.امروز دختری که در پایینترین سطح اقتصادی یا در نقطهای دور از امکانات زندگی میکند، آرزوهای خود را بر اساس سبک زندگی فردی در نقطهای دیگر شکل میدهد. همین مسئله تأثیر عمیقی بر ذهن و سبک زندگی او گذاشته است. به همین دلیل، حضور عمیق و آمیختگی فضای مجازی با واقعیت زندگی، دومین مسئله مهم دختران امروز به شمار میرود. سومین مسئله، ضعف مهارتهای فردی و اجتماعی است. دختران امروز در بسیاری از زمینهها از جمله خودشناسی، حل مسئله، کنترل هیجان، مهارتهای ارتباطی، همسرداری، مادری و سایر مهارتهای زندگی، آموزش کافی دریافت نکردهاند. گویی فرآیند جامعهپذیری و تبدیل شدن به یک شهروند مسئول و یک انسان توانمند، آنگونه که باید، در آنها شکل نگرفته است. وقتی با گروههای مختلف دختران صحبت میکنیم، بهوضوح میبینیم که بسیاری از آنها متناسب با سن خود برای پذیرش مسئولیتهای مختلف آماده نیستند و درک درستی از بسیاری از مسائل ندارند. شاید این موارد بهتنهایی کلانمسئله نباشند، اما ریشه بسیاری ازاز دغدغههای امروز دختران را تشکیل میدهند و سایر مسائل نیز تحت تأثیر همین عوامل قرار میگیرند. آیا این دغدغهها در مقایسه با یک دهه گذشته تغییر کردهاند؟ شیری: قطعاً دغدغهها متفاوت شدهاند. در گذشته دختران ما به دنبال مسائل دیگری بودند و اولویتهایشان چیزهای دیگری بود. اگر به ۱۰ سال قبل برگردیم، هنوز مادری و همسری در اولویت دغدغههای بسیاری از دختران قرار داشت، اما امروز این اولویتها تغییر کرده است. امروز بیش از هر چیز، خود فرد، آرزوها، اشتیاقها و خواستههای شخصی او اهمیت پیدا کرده است. فردگرایی مطلق بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته و زمانی که اخلاق و بسیاری از روابط اجتماعی تحت تأثیر مبانی لیبرالی و نگاه مبتنی بر سود و منفعت قرار میگیرد، طبیعی است که سبک تصمیمگیری افراد نیز تغییر کند. امروز بسیاری از دختران حتی درباره ازدواج نیز با همین نگاه تصمیم میگیرند و این پرسش را از خود میپرسند که آیا این ازدواج به سود من است یا به ضررم؟ این نگاه نسبت به گذشته تفاوت قابل توجهی پیدا کرده است؛ بهویژه با ظهور فضای مجازی، تأثیر مستقیم آن بر زندگی روزمره و در دسترس بودن دائمی آن، این تفاوتها پررنگتر شده است. البته این به معنای آن نیست که دغدغههای گذشته از بین رفتهاند؛ آنها همچنان وجود دارند، اما مسائل کلانتری نیز به آنها اضافه شده است. ما در علوم اجتماعی مفهومی به نام «درهمتنیدگی مسائل» داریم؛ یعنی مسائل آنقدر به یکدیگر گره خوردهاند که مانند یک کلاف پیچیده شدهاند.این درهمتنیدگی از سالهای گذشته آغاز شده و هر سال، هر دهه، هر شرایط اجتماعی و هر موقعیت جدید، جنس این دغدغهها را تغییر داده و آنها را متفاوتتر کرده است. شاید مهمترین تغییری که بتوان به آن اشاره کرد، این باشد که انسان گذشته خود را مکلف میدانست؛ خود را بنده خدا و مخلوق خدا میدید و تلاش میکرد تکلیفش را انجام دهد، اما امروز بیش از آنکه به تکلیف بیندیشد، خود را صاحب حق میداند.امروز افراد بیشتر به دنبال حق خود از خانواده، جامعه، همسر و دیگران هستند و این تغییر، ریشه در تحول مبانی معرفتی، ارزشی و هنجارهای اخلاقی جامعه دارد. تغییر در این مبانی و سیال شدن آنها، بهطور طبیعی جهان امروز را نیز دستخوش تغییر کرده است. در گذشته میان شهرهای بزرگ و کوچک تفاوتهای زیادی وجود داشت و افراد عمدتاً سبک زندگی مشابهی داشتند، اما امروز رسانهها و فضای مجازی این فاصلهها را از میان برداشتهاند.امروز هر فرد میداند یک سلبریتی خارجی چگونه زندگی میکند، چه میپوشد، چه میخورد و
خبرفوری
خبرفوریخبرفوری