چرا قطب جنوب میزبان سرورهای هوش مصنوعی نمیشود؟ بررسی یک توهم اینترنتی اگر تا به حال هنگام اجرای یک بازی سنگین یا ویرایش ویدیو، دستتان را پشت گوشی موبایل یا لپتاپ خود گذاشته باشید، حتماً گرمای شدید آن را حس کردهاید. حالا تصور کنید میلیونها عدد از این پردازندهها، بسیار قدرتمندتر و بزرگتر، در یک سوله غولپیکر در حال کار هستند تا به سوالات ما در ChatGPT پاسخ دهند یا تصاویر هوش مصنوعی خلق کنند. این سولهها همان «دیتاسنترها» (مراکز داده) هستند و بزرگترین دشمن آنها یک چیز است: گرما. اخیراً در شبکههای اجتماعی، از جمله پستی که توسط صفحه Cybershield 2.O در فیسبوک و اینستاگرام منتشر شده، یک ایده جذاب و در نگاه اول نبوغآمیز مطرح شده است: «چرا این دیتاسنترهای داغ و تشنه را به سردترین نقطه زمین، یعنی قطب جنوب یا شمال نبریم؟» ایدهای که قارهای پوشیده از یخ را بهعنوان یک سیستم خنککننده طبیعی و رایگان معرفی میکند. اما چرا غولهای فناوری مانند گوگل، مایکروسافت و آمازون به جای قطب جنوب، میلیاردها دلار خرج میکنند تا دیتاسنترهای خود را در شهرها و کشورهای دیگر خنک نگه دارند؟ در این مقاله با بررسی دادههای موجود و کالبدشکافی این ایده، به شما میگوییم چرا رویای «دیتاسنتر قطبی» در واقعیت یک کابوس مهندسی، لجستیکی و زیستمحیطی است. رویای شیرین یخبندان: چرا این ایده جذاب است؟ برای درک اینکه چرا ایده ساخت دیتاسنتر در قطب تا این حد در اینترنت طرفدار پیدا کرده، باید به دو چالش اساسی دیتاسنترها نگاه کنیم: برق مصرفی برای سرمایش و مصرف آب. سرورهای کامپیوتری برای اینکه ذوب نشوند، به سیستمهای خنککننده قدرتمندی نیاز دارند. در دیتاسنترهای سنتی، گاهی تا 40% از کل برق مصرفی مجموعه، صرفاً برای روشن نگه داشتن کولرهای گازی غولپیکر (Chillers) هزینه میشود. علاوه بر این، بسیاری از این سیستمها برای خنکسازی به تبخیر آب وابستهاند. یک دیتاسنتر متوسط میتواند روزانه میلیونها لیتر آب آشامیدنی را تبخیر کند؛ چیزی معادل مصرف آب یک شهر کوچک! حالا قطب جنوب را تصور کنید: دمای هوای بیرون میتواند به منفی ۶۰ درجه سانتیگراد برسد. در اینجا مفهومی به نام «سرمایش رایگان» (Free Cooling) مطرح میشود. یعنی شما فقط کافی است یک پنجره را باز کنید (یا از طریق سیستمهای تهویه هوای بیرون را به داخل بکشید) تا سرورها خنک شوند. نه نیازی به چیلرهای پرمصرف است و نه هدر رفت میلیونها لیتر آب. در نگاه اول، این یک معامله برد-برد برای اقتصاد و محیط زیست بهنظر میرسد. اما وقتی پای مهندسی در مقیاس کلان به میان میآید، قوانین بیرحم فیزیک و جغرافیا خودشان را نشان میدهند. کابوس اول: اینترنت با لولههای مسدود (بحران اتصالات) دیتاسنتر بدون اینترنت، فقط یک انبار پر از آهن و سیلیکون است. تمام ارزش یک دیتاسنتر هوش مصنوعی به این است که بتواند در کسری از ثانیه، ترابایتها اطلاعات را به سراسر جهان مخابره کند. بستر اصلی اینترنت جهان، ماهوارهها نیستند، بلکه کابلهای ضخیم فیبر نوری هستند که در کف اقیانوسها کشیده شدهاند. برای اینکه شما یک ویدیو را در اینستاگرام ببینید، دادهها از طریق این کابلهای زیردریایی با سرعت نور حرکت میکنند. مثال ملموس: فرض کنید اینترنت یک سیستم لولهکشی آب است. برای یک دیتاسنتر هوش مصنوعی، شما به شاهلولههایی به قطر یک متر نیاز دارید تا حجم عظیم آب (داده) را منتقل کنید. اما در قطب جنوب، تنها چیزی که وجود دارد یک نی نوشیدنی نازک است! قطب جنوب هیچ کابل فیبر نوری تجاری و پرسرعتی که به شبکه جهانی متصل باشد ندارد. ارتباطات ایستگاههای تحقیقاتی فعلی از طریق ماهوارهها انجام میشود. اینترنت ماهوارهای (حتی سیستمهای پیشرفتهای مثل استارلینک) برای کارهای روزمره عالی هستند، اما برای پهنای باند وحشتناک و تاخیر بسیار پایینی که دیتاسنترهای تجاری نیاز دارند، به هیچ وجه کافی نیستند. کشیدن کابلهای فیبر نوری از کف اقیانوسهای منجمد جنوبی، با توجه به کوههای یخی که کف دریا را میخراشند، از نظر فنی و اقتصادی تقریباً غیرممکن است. کابوس دوم: دوشاخه را کجا بزنیم؟ (بحران انرژی) دیتاسنترها هیولاهای گرسنه انرژی هستند. یک دیتاسنتر بزرگ هوش مصنوعی میتواند به اندازه یک شهر ۵۰ هزار نفری برق مصرف کند (گاهی بیش از 100 مگاوات). در شهرهای توسعهیافته، دیتاسنترها به شبکههای برق سراسری وصل میشوند که از نیروگاههای عظیم هستهای، گازی، بادی یا آبی تغذیه میکنند. اما در قطب جنوب هیچ «شبکه برق سراسری» وجود ندارد. ایستگاههای تحقیقاتی فعلی در قطب، برق خود را از طریق ژنراتورهای دیزلی و کمی هم پنلهای خورشیدی تامین میکنند. برای راهاندازی یک دیتاسنتر، شما باید میلیونها گالن سوخت دیزل را با کشتیهای یخشکن به قطب بیاورید. این کار نه تنها هزینهای نجومی دارد، بلکه تمام ادعاهای «دوستدار محیط زیست بودن» این پروژه (به خاطر کاهش مصرف آب) را با تولید حجم عظیمی از گازهای گلخانهای از بین میبرد. ساخت سد آبی یا نیروگاه بادی غولپیکر در طوفانهای یخی قطب نیز با تکنولوژی فعلی یک شوخی است. کابوس سوم: سرمای بیش از حد و استهلاک قطعات شاید عجیب بهنظر برسد، اما هوای خیلی سرد برای سرورها مضر است! لوازم الکترونیکی برای کار در یک بازه دمایی و رطوبتی خاص طراحی شدهاند. هوای قطب جنوب به شدت خشک است. ورود هوای به شدت سرد و خشک به داخل سالن سرورها، باعث ایجاد الکتریسیته ساکن میشود؛ چیزی شبیه به جرقهای که وقتی در زمستان لباس پشمی میپوشید و به دستگیره در دست میزنید اتفاق میافتد. یک جرقه کوچک الکتریسیته ساکن میتواند یک بُرد چند هزار دلاری هوش مصنوعی را در کسری از ثانیه بسوزاند. از طرف دیگر، اگر بخواهید هوای قطب را با هوای گرم داخل ترکیب کنید تا دما متعادل شود، با پدیده میعان روبرو میشوید. رطوبت هوا تبدیل به قطرات آب شده و روی سرورها مینشیند که نتیجه آن اتصالی و نابودی کل سیستم است. مهندسان مجبورند
دیجیاتو
دیجیاتودیجیاتو