یکی از دغدغههای رانندگان خودروهای سنگین، انتخاب روغن موتور است. بهترین روغن موتور برای کامیونهای دیزلی در ایران را بررسی می کنیم. با افزایش ورود کامیونهای نسل جدید اروپایی به ناوگان حملونقل کشور، یکی از مهمترین دغدغههای رانندگان، مالکان ناوگان و تعمیرکاران خودروهای سنگین، انتخاب روغن موتور مناسب برای این موتورهاست. در این مقاله بهترین روغن موتور برای کامیونهای دیزلی در ایران را بررسی می کنیم. بیتران، محسن هاتفی: موتورهای دیزلی جدید، بهخصوص موتورهای استاندارد یورو ۵ و یورو ۶، با نسلهای قدیمی تفاوتهای زیادی دارند. فشار کاری بالاتر، سیستمهای دقیقتر سوخترسانی، استفاده از توربوشارژرهای پیشرفته و وجود سامانههای کنترل آلایندگی باعث شده است که انتخاب روغن موتور مناسب، اهمیت بسیار بیشتری نسبت به گذشته داشتهباشد. اما یک سؤال حیاتی وجود دارد: آیا روغنی که در شرایط استاندارد اروپا میتواند دهها هزار کیلومتر از موتور محافظت کند، در شرایط واقعی کارکرد کامیون در ایران نیز همان عملکرد را خواهد داشت؟ پاسخ این سؤال فقط به برند روغن موتور مربوط نمیشود؛ بلکه به مجموعهای از عوامل مانند کیفیت سوخت، شرایط آبوهوایی، نوع کارکرد خودرو و استانداردهای اعلامشده توسط سازنده موتور بستگی دارد. اولین راهنمای انتخاب روغن موتور؛ دفترچه خودرو یکی از مهمترین اشتباهات رایج در میان رانندگان خودروهای سنگین، انتخاب روغن موتور بر اساس تجربه دیگران، تبلیغات بازار یا توصیههای غیرکارشناسی است. در حالی که معتبرترین مرجع برای انتخاب روغن موتور، همیشه دفترچه راهنمای خودرو و دستورالعمل رسمی شرکت سازنده است. شرکتهای بزرگ تولیدکننده کامیون مانند ولوو، اسکانیا، مان، داف و رنو تراکس، در دفترچههای فنی محصولات خود مشخص کردهاند که هر موتور در شرایط مختلف آبوهوایی و کاری به چه نوع روغنی نیاز دارد. این اطلاعات تنها شامل یک عدد مانند `۵W-30` نیست، بلکه موارد زیر را نیز مشخص میکند: – استاندارد کیفیت روغن – سطح عملکرد روغن – شرایط دمایی قابل استفاده – نوع کاربری خودرو – فاصله مناسب تعویض روغن بنابراین، اولین قدم برای انتخاب روغن موتور، مراجعه به اطلاعات رسمی همان خودرویی است که قرار است از آن نگهداری کنید. عدد روی روغن موتور به چه معناست؟ یک باور اشتباه رایج این است که عدد درجشده روی روغن موتور، نشاندهنده کیفیت آن است. برای مثال، برخی رانندگان کامیونهای ولوو تصور میکنند چون روی برچسب خودرو عبارت `۵W-30` نوشته شده است، فقط باید از همین روغن استفاده کنند. اما این برداشت کامل نیست. اعداد روی روغن موتور، نشاندهنده گرانروی (Viscosity) روغن در شرایط دمایی مختلف هستند، نه کیفیت آن. در روغن `۵W-30`: – عدد ۵W: مربوط به عملکرد روغن در دمای پایین و هنگام استارت سرد است. هرچه این عدد پایینتر باشد، روغن در هوای سرد سریعتر حرکت کرده و قطعات موتور در لحظه روشن شدن، سریعتر روغنکاری میشوند. – عدد ۳۰: مربوط به گرانروی روغن در دمای کاری موتور است؛ یعنی زمانی که موتور به دمای استاندارد کارکرد خود رسیده است. باید توجه داشت که کیفیت روغن موتور با مواردی مانند استانداردهای API , ACEA و تأییدیههای اختصاصی خودروساز مشخص میشود، نه فقط با این اعداد. چرا روغنهای با کارکرد بالا در ایران عملکرد متفاوتی دارند؟ در تبلیغات برخی شرکتها اعلام میشود که محصولات آنها قابلیت کارکرد طولانیتری دارند. این موضوع از نظر فنی درست است، اما به شرطی که تمام شرایط مطابق با طراحی سازنده باشد (سوخت استاندارد، فیلتر باکیفیت و شرایط حرارتی مناسب). گوگرد؛ عامل اصلی کاهش عمر روغن موتور یکی از مهمترین عواملی که عمر واقعی روغن موتور را در ایران تعیین میکند، کیفیت سوخت و مقدار گوگرد موجود در گازوئیل است. سوخت استاندارد اروپا برای خودروهای دیزلی مدرن (مطابق استاندارد EN590)، میزان گوگرد را حدود ۱۰ قسمت در میلیون (ppm) تعیین کرده است. اما در ایران، طبق اظهارنظر حمید حسینی (سخنگوی اتحادیه صادرکنندگان فرآوردههای نفت)، میزان گوگرد برخی گازوئیلهای مصرفی میتواند تا حدود ۱۰ تا ۱۵ هزار ppm برسد. این یعنی میزان گوگرد برخی سوختها میتواند تا ۱۵۰۰ برابر استاندارد سوخت یورو ۵ اروپا باشد. گوگرد چگونه روغن موتور را فرسوده میکند؟ در فرآیند احتراق گازوئیل، گوگرد موجود در سوخت به ترکیبات «اکسید گوگرد» تبدیل میشود. این ترکیبات در مجاورت بخار آب حاصل از احتراق، ترکیبات اسیدی ایجاد میکنند. بخشی از این اسیدها از طریق گازهای احتراق وارد روغن موتور میشوند. روغنهای دیزلی برای مقابله با این اسیدها، از افزودنیهای قلیایی استفاده میکنند که توانایی خنثیسازی آنها را دارند. این توانایی با شاخصی به نام TBN (Total Base Number) شناخته میشود. هرچه آلودگی و ترکیبات اسیدی بیشتر باشد، ظرفیت TBN سریعتر مصرف شده و در نتیجه: ۱. روغن سریعتر خاصیت محافظتی خود را از دست میدهد. ۲. احتمال تشکیل رسوبات افزایش مییابد. ۳. فرسایش قطعات داخلی موتور بیشتر میشود. ۴. عمر قطعاتی مانند توربوشارژر، یاتاقانها و رینگها کاهش مییابد. به همین دلیل، فاصله تعویض روغنی که در اروپا اعلام میشود، الزاماً در ایران قابل اجرا نیست. تأثیر کیفیت سوخت بر فیلتر روغن کیفیت پایین گازوئیل تنها به روغن آسیب نمیزند، بلکه بر فیلتر روغن نیز اثرگذار است. با افزایش محصولات احتراق، دوده و ذرات آلاینده افزایش یافته و تمام اینها توسط فیلتر روغن جذب میشوند. سوخت بیکیفیت باعث میشود: – فیلتر روغن زودتر اشباع شود. – جریان عبور روغن کاهش یابد. – فشار بیشتری به سیستم روانکاری وارد شود. بنابراین، تعویض بهموقع فیلتر روغن در شرایط سخت کاری، به اندازه انتخاب روغن مناسب اهمیت دارد. ساعت کارکرد موتور؛ معیاری دقیقتر از کیلومتر در خودروهای سنگین، کیلومترشمار همیشه فشار واقعی وارد شده به موتور را نشان نمیدهد. بسیاری از کامیونها در شرایطی فعالیت می
