۹ ماه پس از مطرح شدن وعده اصلاح گمرکات و واگذاری بخشی از امور به بخش خصوصی، این طرح همچنان با پرسشهایی درباره نحوه اجرا و زمانبندی آن روبهرو است. حدود ۹ ماه از زمانی که وزارت امور اقتصادی و دارایی با اعلام تشکیل «ستاد ساماندهی و اصلاح گمرکات» از آغاز یکی از مهمترین برنامههای تحول در ساختار گمرک کشور خبر داد، میگذرد؛ اما اکنون این پرسش مطرح است که این برنامه تا چه مرحلهای پیش رفته و چه میزان از وعدههای مطرحشده به مرحله اجرا رسیده است؟ در زمان اعلام این برنامه، وزیر امور اقتصادی و دارایی با اشاره به آسیبشناسی عملکرد گمرکات کشور از تدوین طرحی جامع برای اصلاح ساختار گمرک خبر داده بود؛ طرحی که بر چهار محور اصلی شامل آمایش گمرکات، واگذاری بخشی از گمرکات به بخش خصوصی، هوشمندسازی فرآیندها و اصلاح سیاستهای ارزی و تجاری استوار بود. واگذاری گمرکات؛ مهمترین بخش برنامه اصلاحی یکی از مهمترین محورهای اعلامشده، اجرای طرح آمایش گمرکات و کاهش تعداد گمرکات با مدیریت مستقیم دولت بود؛ بهگونهای که تنها گمرکات اصلی با سازوکار دولتی به فعالیت ادامه دهند و اداره بخش قابل توجهی از سایر گمرکات به بخش خصوصی واگذار شود. در زمان اعلام این سیاست، عنوان شد که این اقدام با هدف افزایش بهرهوری، کاهش هزینههای اجرایی، تمرکز فعالیتهای تجاری در گمرکات اصلی و استفاده از ظرفیت بخش خصوصی انجام خواهد شد. با این حال، تاکنون گزارشی رسمی از تعداد گمرکات مشمول این طرح، میزان پیشرفت واگذاریها، زمانبندی اجرای برنامه یا نتایج حاصل از آن منتشر نشده است. هوشمندسازی؛ وعدهای که نیازمند گزارش عملکرد است یکی دیگر از محورهای اصلی برنامه اصلاح گمرک، توسعه هوشمندسازی و کاهش مراجعات حضوری بود؛ موضوعی که در سالهای اخیر نیز همواره بهعنوان یکی از مهمترین مطالبات فعالان اقتصادی مطرح بوده است. هرچند گمرک ایران در ماههای گذشته اقداماتی در حوزه توسعه سامانههای الکترونیکی و تسهیل برخی فرآیندها انجام داده، اما مشخص نیست این اقدامات تا چه اندازه در چارچوب همان برنامه جامع اصلاح گمرکات تعریف شده و چه میزان از اهداف پیشبینیشده محقق شده است. فعالان اقتصادی منتظر نتیجه اصلاحات هستند اصلاح ساختار گمرک، صرفاً یک تغییر اداری نیست. نحوه استقرار گمرکات، سرعت انجام تشریفات، استفاده از سامانههای هوشمند، کاهش بروکراسی و نحوه ارائه خدمات، بهطور مستقیم بر هزینه تجارت، زمان ترخیص کالا و فضای کسبوکار کشور اثرگذار است. از همین رو، اجرای طرح آمایش گمرکات و تعیین تکلیف گمرکات کمتردد یا کمبازده، از جمله موضوعاتی است که میتواند بر کاهش هزینههای دولت و افزایش بهرهوری نظام گمرکی تأثیر بگذارد؛ البته به شرط آنکه با مطالعات کارشناسی و حفظ نظارت حاکمیتی همراه باشد. زمان ارائه گزارش عملکرد فرا رسیده است اکنون که حدود ۹ ماه از اعلام تشکیل ستاد ساماندهی و اصلاح گمرکات میگذرد، انتظار میرود وزارت امور اقتصادی و دارایی گزارشی شفاف از وضعیت اجرای این برنامه منتشر کند. این گزارش میتواند به پرسشهایی از این دست پاسخ دهد: چه تعداد گمرک در قالب طرح آمایش ساماندهی شدهاند؟ چه تعداد گمرک به بخش خصوصی واگذار شده یا در آستانه واگذاری قرار دارند؟ هوشمندسازی فرآیندها تا چه مرحلهای پیش رفته است؟ و در نهایت، این اصلاحات چه اثری بر زمان ترخیص کالا، هزینههای تجارت و عملکرد گمرک داشته است؟ بدون انتشار چنین گزارشی، ارزیابی میزان موفقیت یکی از مهمترین برنامههای اصلاحی وزارت اقتصاد در حوزه تجارت خارجی امکانپذیر نخواهد بود و وعدهای که با تأکید فراوان مطرح شد، همچنان در انتظار ارائه کارنامه اجرایی باقی خواهد ماند.
