معاون دادستان کل در بریکس، ۵ محور کاربرد هوش مصنوعی در قوه قضاییه ایران را تشریح کرد. به گزارش اقتصادآنلاین به نقل از تسنیم، ورود هوش مصنوعی به نظامهای قضایی جهان، بهتدریج از مرحله بحثهای نظری و آزمایشگاهی عبور کرده و به سطح سیاستگذاری و کاربردهای عملی رسیده است. امروز بسیاری از کشورها میکوشند با اتکا به فناوریهای هوشمند، هم دقت فرآیندهای قضایی را افزایش دهند و هم از ظرفیت داده و تحلیل الگوریتمی برای کشف جرم، پیشگیری از تخلفات و تسهیل دسترسی عمومی به عدالت بهره بگیرند. در چنین شرایطی، طرح پنج محور اصلی استفاده از هوش مصنوعی در دستگاه قضایی ایران در اجلاس دادستانهای کل کشورهای عضو بریکس، نشانهای روشن از حرکت قوه قضاییه به سمت بهرهگیری هدفمند از ابزارهای نوین در حکمرانی قضایی است. اهمیت این تحول، تنها به بهکارگیری یک فناوری جدید محدود نمیشود، بلکه به نوع نگاه حاکمیتی به مساله عدالت، شفافیت و مبارزه با جرایم اقتصادی بازمیگردد. هنگامی که هوش مصنوعی بهعنوان ابزار پشتیبان در صدور آرا، رصد تراکنشهای مشکوک، شناسایی محتوای مجرمانه در فضای مجازی، راهنمایی حقوقی به مراجعان و حتی پیشنهاد مجازاتهای متناسب مطرح میشود، در واقع یک چارچوب جدید برای افزایش کارآمدی و هوشمندسازی فرآیندهای قضایی در حال شکلگیری است. این رویکرد میتواند در صورت استقرار صحیح، به کاهش خطا، تسریع رسیدگی و ارتقای نظارت بر جرایم پیچیده بهویژه در حوزه مالی و اقتصادی منجر شود. از این منظر، سخنان معاون دادستان کل کشور در امور فضای مجازی را باید فراتر از یک گزارش فنی ارزیابی کرد. این اظهارات، حامل پیامی روشن درباره عزم دستگاه قضایی برای همگامسازی با تحولات بینالمللی در حوزه عدالت دیجیتال است؛ مسیری که در آن، فناوری نه جایگزین قاضی و ضابط، بلکه تقویتکننده قدرت تحلیل، دقت تصمیمگیری و کارآمدی فرآیندهای نظارتی و قضایی خواهد بود. بریکس؛ سکوی تبادل تجربه برای عدالت هوشمند حضور نماینده دستگاه قضایی ایران در هشتمین اجلاس دادستانهای کل کشورهای عضو بریکس، از یک جهت حائز اهمیت دیپلماتیک و از جهتی دیگر دارای وزن فنی و راهبردی است. این اجلاس فرصتی را فراهم کرد تا کشورها، تجربههای خود در زمینه رسیدگی کیفری، کشف جرایم نوپدید، استفاده از فناوریهای نوین و بهبود رویههای قضایی را با یکدیگر به اشتراک بگذارند. در فضای کنونی که جرایم مالی، سایبری و سازمانیافته از مرزهای جغرافیایی عبور کردهاند، همکاریهای چندجانبه و تبادل دانش حقوقی و فناورانه، دیگر یک انتخاب نیست بلکه یک ضرورت است. تاکید معاون دادستان کل کشور بر اهمیت آشنایی با رویکردها و دستاوردهای اعضای بریکس نیز نشان میدهد که دستگاه قضایی ایران تلاش دارد از تجارب بینالمللی برای ارتقای استانداردهای رسیدگی کیفری بهره بگیرد. این مساله بهویژه در حوزههایی مانند پولشویی، جرایم دیجیتال، تحلیل دادههای حجیم و نظارت هوشمند بر رفتارهای مشکوک، اهمیت مضاعف دارد. به بیان دیگر، اجلاس بریکس تنها یک نشست تشریفاتی نبود، بلکه بستری برای سنجش جایگاه ایران در مسیر گذار به عدالت فناورانه و نیز فرصتی برای انتقال و بومیسازی تجربههای موفق سایر کشورها به شمار میرود. دستیار هوشمند قاضی؛ گامی برای افزایش دقت و سرعت رسیدگی نخستین محور مطرحشده، راهاندازی سامانههای هوشمند برای پشتیبانی تحلیلی، آموزشی و اجرایی از قضات است؛ محوری که میتواند یکی از مهمترین پایههای تحول دیجیتال در دستگاه قضایی باشد. در پروندههای پیچیده، حجم انبوه اسناد، سوابق، مستندات و استنادات قانونی، کار رسیدگی را زمانبر و حساس میکند. استفاده از سامانههای هوشمند میتواند با دستهبندی دادهها، بازیابی سریع سوابق مشابه، پیشنهاد منابع قانونی مرتبط و کمک به نظمبخشی محتوای پرونده، فرآیند بررسی را تسهیل کند. البته کارکرد این ابزارها، صرفاً به تسریع امور محدود نمیشود. در صورت طراحی دقیق و استفاده صحیح، دستیار هوشمند قاضی میتواند به ارتقای انسجام در رسیدگیها، کاهش خطاهای ناشی از پراکندگی اطلاعات و افزایش دقت در تحلیل پروندهها نیز کمک کند. در واقع، هوش مصنوعی در اینجا نه جایگزین قاضی، بلکه یک بازوی کمکی برای تقویت فرآیند تصمیمسازی است. چنین رویکردی، اگر با آموزش مستمر قضات و نظارت دقیق بر کیفیت خروجی سامانهها همراه شود، میتواند در بلندمدت بخشی از بار اجرایی و تحلیلی رسیدگیهای پیچیده را کاهش دهد. ردیابی تراکنشهای مشکوک؛ فناوری در خط مقدم مبارزه با پولشویی یکی از مهمترین بخشهای این اظهارات، به بهرهگیری از ابزارهای هوشمند برای شناسایی الگوهای مشکوک در تراکنشهای بانکی و معاملات مالی اختصاص دارد؛ حوزهای که در سالهای اخیر به یکی از کانونهای اصلی مبارزه با جرایم اقتصادی تبدیل شده است. پولشویی، برخلاف بسیاری از جرایم سنتی، اغلب در لایههای پنهان جریانهای مالی رخ میدهد و کشف آن بدون تحلیل گسترده دادهها، ارتباطات تراکنشی و الگوهای غیرعادی، با دشواری فراوان همراه است. در اینجاست که هوش مصنوعی میتواند با سرعت و دقت بالا، دادههای گسترده مالی را پردازش کرده و نقاط پرریسک را برای بررسی قضایی و نظارتی برجسته کند. کاربرد این فناوری در حوزه مبارزه با پولشویی، میتواند به شکلگیری یک الگوی نظارت پیشدستانه منجر شود؛ الگویی که بهجای واکنش صرف پس از وقوع جرم، امکان کشف زودهنگام نشانههای انحراف مالی را فراهم میکند. چنین ظرفیتی برای کشوری که مقابله با فساد، فرار مالیاتی، شبکههای سازمانیافته مالی و تامین مالی جرایم اقتصادی را در دستور کار دارد، اهمیت راهبردی دارد. از این منظر، استفاده از هوش مصنوعی در رصد تراکنشها را باید بخشی از زیرساخت حکمرانی دادهمحور در عرصه شفافیت مالی و صیانت از سلامت اقتصاد تلقی کرد. رصد هوشمند فضای مجازی؛ پاسخ فناورانه به جرایم نوپدید محور سوم، ناظر بر استفاده از هوش مصنوعی برای شناسایی و تحلیل محتوای مجرمانه در شبکهها
