زخمِ نفت بر تن خلیج فارس / ۲۵۰ کیلومتر از سواحل هرمزگان دچار آلودگی نفتی شده است

نفت خام مجموعهای از صدها ترکیب شیمیایی است که برخی از آنها بسیار سمی هستند. این ترکیبات ابتدا موجودات میکروسکوپی را هدف قرار میدهند، سپس وارد بدن ماهیان، سختپوستان، نرمتنان و در نهایت انسان میشوند. به همین دلیل آلودگی نفتی یک موضوع سلامت عمومی نیز محسوب میشود. به گزارش تجارت نیوز، گزارشهای اولیه از آلودگی نفتی بیش از ۲۵۰ کیلومتر از سواحل هرمزگان، بار دیگر اهمیت شکنندگی اکوسیستم خلیج فارس را به صدر نگرانیهای زیستمحیطی بازگردانده است. بر اساس اطلاعات منتشر شده، بخشهایی از سواحل بندرعباس، قشم، جاسک، سیریک، بندرلنگه و تعدادی از جزایر خلیج فارس تحت تأثیر آلودگیهای نفتی قرار گرفتهاند و همزمان بررسی وضعیت مناطق ساحلی بوشهر و خوزستان نیز ادامه دارد. اگرچه هنوز برآورد نهایی از میزان خسارتها منتشر نشده، اما کارشناسان معتقدند حتی نشت محدود نفت در خلیج فارس نیز میتواند پیامدهایی طولانیمدت بر آبزیان، زیستگاههای حساس، صنعت شیلات، گردشگری و سلامت جوامع ساحلی داشته باشد. ویژگی نیمهبسته بودن خلیج فارس موجب میشود تبادل آب با آبهای آزاد به کندی انجام شود و به همین دلیل آلایندههای نفتی برای مدت طولانیتری در این پهنه آبی باقی بمانند. آنچه نگرانیها را افزایش داده، همزمانی این آلودگی با فصل گرم سال است؛ فصلی که بسیاری از گونههای آبزی در حال تخمریزی یا رشد اولیه هستند و کوچکترین تغییر در کیفیت آب میتواند چرخه طبیعی آنها را مختل کند. خلیج فارس توان تحمل آلودگیهای مکرر را ندارد / اگر آلودگی گسترده باشد، نخستین گروهی که آسیب میبینند صیادان محلی هستند ایمان خسروجردی، کارشناس اکوسیستم دریایی در اینباره به تجارتنیوز میگوید: خلیج فارس از نظر بومشناسی یکی از حساسترین اکوسیستمهای دریایی جهان است. این پهنه آبی عمق متوسط کمی دارد و به دلیل تبادل محدود آب با دریای عمان، فرآیند خودپالایی آن بسیار کندتر از دریاهای آزاد است. بنابراین هرگونه آلودگی نفتی میتواند برای مدت طولانی در محیط باقی بماند. او ادامه میدهد: نفت خام مجموعهای از صدها ترکیب شیمیایی است که برخی از آنها بسیار سمی هستند. این ترکیبات ابتدا موجودات میکروسکوپی را هدف قرار میدهند، سپس وارد بدن ماهیان، سختپوستان، نرمتنان و در نهایت انسان میشوند. به همین دلیل آلودگی نفتی تنها یک مسئله محیط زیستی نیست بلکه یک موضوع سلامت عمومی نیز محسوب میشود. این کارشناس با اشاره به آسیبهای اقتصادی بروز چنین آلودگیهایی اظهار میدارد: اگر آلودگی گسترده باشد، نخستین گروهی که آسیب میبینند صیادان محلی هستند. کاهش ذخایر آبزی، ممنوعیت احتمالی صید در برخی مناطق و کاهش اعتماد مصرفکنندگان به محصولات دریایی میتواند خسارت اقتصادی قابل توجهی ایجاد کند. پاکسازی سطحی سواحل لزوما به معنای پایان آلودگی نیست / ضروری است پایش مستمر کیفیت آب، رسوبات، آبزیان و حتی محصولات شیلاتی برای ماهها و شاید سالها ادامه داشته باشد خسروجردی میگوید: موضوع دیگری که معمولاً کمتر مورد توجه قرار میگیرد، تخریب زیستگاههای ساحلی مانند جنگلهای حرا، بسترهای جلبکی و مناطق مرجانی است. پاکسازی سطحی سواحل لزوماً به معنای پایان آلودگی نیست. بخش زیادی از نفت وارد رسوبات میشود و ممکن است سالها در محیط باقی بماند و به تدریج دوباره وارد آب شود. او تأکید میکند: ضروری است پایش مستمر کیفیت آب، رسوبات، آبزیان و حتی محصولات شیلاتی برای ماهها و شاید سالها ادامه داشته باشد. تجربههای جهانی نشان داده که اثرات برخی نشتهای نفتی حتی پس از یک دهه نیز قابل مشاهده بوده است. چنانچه نفت وارد ریشههای درختان حرا شود، تبادل اکسیژن در خاک مختل شده و احتمال خشک شدن درختان افزایش مییابد این کارشناس اکوسیستم دریایی با اشاره به وضعیت محیط زیست دریایی و تاثیری که آلودگی ها بر آن میگذارد، خاطر نشان میکند: یکی از مهمترین نگرانیها، احتمال رسیدن لکههای نفتی به جنگلهای حرا و زیستگاههای مرجانی است. این مناطق محل تخمریزی و رشد بسیاری از گونههای آبزی هستند. او میافزاید: چنانچه نفت وارد ریشههای درختان حرا شود، تبادل اکسیژن در خاک مختل شده و احتمال خشک شدن درختان افزایش مییابد. مرجانها نیز به دلیل حساسیت بالا نسبت به تغییرات کیفیت آب، ممکن است با سفیدشدگی یا مرگ گسترده مواجه شوند. تخریب این زیستگاهها تنها به از بین رفتن چند گونه محدود نمیشود بلکه کل زنجیره غذایی منطقه را تحت تأثیر قرار خواهد داد. خسارت واقعی شاید سالها بعد آشکار شود / اگر پاکسازی تنها به جمعآوری نفت از سطح آب محدود شود، بخش بزرگی از آلودگی نادیده گرفته خواهد شد خسروجردی در ادامه میگوید: در بسیاری از آلودگیهای نفتی، آنچه مردم در روزهای نخست مشاهده میکنند تنها بخش کوچکی از بحران است. لکههای نفتی قابل مشاهده هستند اما آسیبهای اصلی در زیر آب و در رسوبات اتفاق میافتد؛ جایی که میلیونها موجود ریز دریایی زندگی میکنند و پایه اکوسیستم محسوب میشوند. او میافزاید: ممکن است چند هفته بعد ظاهر سواحل تا حدی پاک شود اما این به معنای احیای محیط زیست نیست. بسیاری از ترکیبات نفتی وارد زنجیره غذایی میشوند و آثار آنها ممکن است سالها بعد در کاهش جمعیت آبزیان یا اختلال در تولیدمثل گونهها دیده شود. این کارشناس اکوسیستم دریایی تاکید میکند: در چنین شرایطی باید همه دستگاههای مسئول با شفافیت کامل اطلاعات مربوط به کیفیت آب، میزان آلودگی، نتایج نمونهبرداری و روند پاکسازی را منتشر کنند. جامعه محلی و پژوهشگران باید بدانند وضعیت واقعی چیست. او هشدار میدهد: اگر پاکسازی تنها به جمعآوری نفت از سطح آب محدود شود، بخش بزرگی از آلودگی نادیده گرفته خواهد شد. لازم است رسوبات، خورها، تالابهای ساحلی و مناطق حفاظتشده نیز به طور دقیق بررسی شوند. ایمان خسروجردی در پایان میگوید: اکنون بیش از هر زمان دیگری باید از توسعه فعالیتهایی که فشار مضاعفی بر اکوسیستم وارد میکنند جلو