سالها تصور میشد خارش تنها نتیجه تحریک پوست است، اما یک مطالعه جدید نشان میدهد موهای کرکمانند بدن میتوانند مانند یک سیستم هشداردهنده عمل کنند و حتی مسیر عصبی ویژهای برای انتقال حس خارش داشته باشند. به گزارش همشهری آنلاین، شورههای خشک روی پوست، خاک، نیش حشرات یا حتی موهای خودتان که بینیتان را قلقلک میدهند، همه این محرکها باعث میشوند که ما به خود بپیچیم و احساس خارش داشته باشیم که در بسیاری از سناریوها برای از بین بردن ماده تحریک کننده و مضر به خوبی عمل میکند. یک مطالعه جدید روی موشها نشان میدهد که این تکانه محافظ حتی ممکن است اندام حسی اختصاصی خود را داشته باشد که همان موهای کرکمانند هستند. در موشها، این موها بیشتر در پشت گوشها و روی پنجههای عقبی آنها رشد میکنند. پوست آنها در این مناطق بیشترین میزان پوشش را دارد. در مقابل، انسانها تقریباً کاملاً پوشیده از موهای کرکمانند با نام علمی «موی ولوس»(Vellus hair) هستند که شبیه به پرزهای روی هلو شناخته میشوند. به نظر میرسد این نوع مو با نواحی بسیار در معرض پوست همراه است. موی ولوس، موی کُرکی یا موی پرزی موهایی کوتاه، نازک، روشن رنگ و به سختی قابل دید هستند که در بیشتر قسمتهای بدن انسان در دوران کودکی ایجاد میشوند. استثناها در مکان رشد آنها عبارتند از لبها، پشت گوش، کف دست، کف پا، برخی از نواحی خارجی تناسلی، ناف و بافت و جای زخم. تراکم مو (تعداد فولیکولهای مو در هر ناحیه از پوست) از فردی به فرد دیگر متفاوت است و طول هر تار موی ولوس معمولاً کمتر از ۲ میلیمتر است و فولیکول آن به غده چربی متصل نیست. موهای ولوس به راحتی در کودکان و زنان بزرگسال که معمولاً موهای کمتری برای پوشاندن آنان دارند، مشاهده میشود. موهای ولوس نقش مهمی در تنظیم دمای بدن ما دارند. وقتی سردمان است، سیخ میایستند و وقتی گرممان است، عرق را از پوستمان دور میکنند. اکنون به نظر میرسد که موهای ولوس در حس کردن انواع خاصی از لمس نیز نقش دارند، به خصوص وقتی که به تحریک حس خارش در ما مربوط میشود. تحقیقات زیادی درباره خارش ناشی از تماس مستقیم پوست با مواد محرک انجام شده است، اما نویسندگان این مطالعه جدید، به رهبری زیستشناسان دانشگاه میشیگان متوجه شدند که خارش ناشی از حرکت مو کمتر مورد بررسی قرار گرفته است. آنها در مقاله تحقیقاتی خود که در مجله Neuron منتشر شده است، خاطرنشان میکنند: به عنوان مثال، لرزش ملایم موهای ولوس روی چانه، برخلاف پیشانی، صورت یا بازوها، باعث خارش شدید در افراد سالم میشود. این یافتهها نشاندهنده وجود ساختارهای موی تخصصی و اختصاص داده شده به این نوع خارش مکانیکی است. محققان برای بررسی دقیقتر نحوه عملکرد این موها به موشها مراجعه کردند. هیچ تضمینی وجود ندارد که اگر چیزی در موشها به شیوهای خاص عمل میکند، در انسانها نیز به همین شکل باشد، اما از آنجایی که ما یک تاریخچه فرگشتی (تکاملی) مشابه داریم، اغلب همپوشانی نسبتاً خوبی وجود دارد. محققان توضیح میدهند: در انسانها، ادراک لمسی توسط دو نوع متمایز مو موسوم به «موهای ترمینال» و «موهای کُرکی» اداره میشود. در مقابل، جوندگان به خاطر موهای کرکی خود که شامل انواع محافظ، درفش و زیگزاگ هستند که برای حس مکانیکی و تنظیم دما ضروری هستند، توجه زیادی را به خود جلب کردهاند. فراتر از این انواع موی شناخته شده در جوندگان، مناطق خاصی از بدن دارای انواع موی غیرمعمول با عملکردهای منحصر به فرد هستند که ما را به موهای کُرکمانند میرساند. محققان از طریق یک مجموعه آزمایش کشف کردند که هر یک از این موها به نوع خاصی از نورونهای حسی با رسانایی سریع متصل هستند که حس «خارش» را تنها با لمس سبک مو منتقل میکنند. در موشهایی که التهاب مزمن پوست در نواحی مویی ولوسمانند داشتند، این نورونها در تمام سیلندرها فعال میشدند و موشها به طور قابل مشاهدهای دچار خارش میشدند، اما وقتی محققان ژنهایی را که این نوع خاص از نورونهای حسی را فعال میکنند خاموش کردند، موشها التهاب را به عنوان خارش ثبت نکردند. محققان گزارش میدهند: این موهای تخصصی و پایانههای عصبی مرتبط با آنها برای تنظیم تریکوکنزیس (خارش ناشی از تماس با مو) در خارش مزمن بسیار مهم هستند و اهمیت آنها را در پردازش حسی غیرطبیعی برجسته میکنند. ممکن است بررسی اینکه چه چیزی باعث خارش موشها میشود، از بین همه موجودات، عجیب به نظر برسد، اما به دلیل ژنهای مشترک ما، این حیوانات به طور گسترده در تحقیقات زیستپزشکی برای آزمایش اینکه آیا درمانها برای بیماریهای انسانی ممکن است مؤثر باشند، قبل از شروع آزمایشات بالینی استفاده میشوند. درک چگونگی عملکرد این نوع خارش در موشها و اینکه چقدر شبیه به رفلکس خارش موهای ولوس در انسان است، به دانشمندان نشان میدهد که موشها میتوانند سوژههای آزمایشی ایدهآلی برای جستجوی درمانهایی برای بیماریهای خارشی ما مانند گزش حشرات، اگزما و قرار گرفتن در معرض پیچک سمی باشند. بو دوان(Bo Duan)، زیستشناس مولکولی میگوید: اگر میخواهیم خارش مزمن را درمان کنیم، به مسیر جدیدی برای هدف قرار دادن نیاز داریم و تحقیقات ما نشان میدهد که این جمعیت از نورونها میتوانند در آینده هدف قرار گیرند.
