روایت رسانه‌های آمریکایی از جنگ چهل روزه؛ آیا ترامپ واقعا پیروز شد؟

با وجود اینکه دونالد ترامپ یادداشت تفاهم با ایران را یک دستاورد تاریخی معرفی کرده است، تردیدها در محافل سیاسی و رسانهای آمریکا درباره دستاوردهای واقعی واشنگتن شدت گرفته است. گزارشها و تحلیلهای منتشرشده در نیویورک تایمز، واشنگتن پست و نیوزویک همگی بر یک نتیجه مشترک تأکید دارند: توافق اخیر نتوانسته مسائل اساسیای را که آمریکا به بهانه آنها وارد جنگ شد حلوفصل کند و صرفاً تصمیمگیری درباره آنها را به مذاکرات آینده موکول کرده است. طبق این گزارش ها در حالی که این توافق مسیر دیپلماسی میان تهران و واشنگتن را دوباره باز کرده، موضوعاتی همچون برنامه هستهای ایران، موشکهای بالستیک، مسئله ایران و اسرائیل و آینده نفوذ آمریکا در منطقه همچنان بدون راهحل نهایی باقی ماندهاند؛ موضوعی که دولت ترامپ را در ماههای آینده با آزمونی دشوار مواجه خواهد کرد. علاوه بر این، مذاکرات جدید در سوئیس نیز با موانعی مانند پرونده لبنان، تنگه هرمز و سایر مسائل حساس منطقهای روبهرو است. دستاوردهای محدود نیویورک تایمز این پرسش را مطرح میکند که «پس از حدود چهار ماه جنگ چه چیزی تغییر کرده است؟» و پاسخ میدهد: چیز نه چندان زیادی. به نوشته این روزنامه: برنامه هستهای ایران از بین نرفته است. سرنوشت موشکهای بالستیک به مذاکرات بعدی موکول شده است. نیروها و گروههای همپیمان ایران در منطقه همچنان فعال هستند. «کیتلین تالمدج»، استاد مطالعات امنیتی در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT)، معتقد است این توافق بیش از آنکه نشاندهنده برتری نظامی آمریکا باشد، بیانگر محدودیت توان واشنگتن برای ادامه روند تشدید تنشهاست. نیویورک تایمز همچنین مینویسد ایران توانسته یکی از برگه های خود را به یک اهرم فشار مهم تبدیل کند؛ یعنی تنگه هرمز. جنگ نشان داد که تهران قادر است از این گذرگاه حیاتی انرژی بهعنوان یک ابزار راهبردی برای اعمال فشار استفاده کند. بر اساس توافق، ایران امتیازهای اقتصادی مهمی دریافت خواهد کرد، از جمله: لغو محاصره دریایی آمریکا، ایجاد صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی، آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران، و پایان تحریمهای آمریکا. همچنین دو طرف توافق کردهاند طی یک دوره ۶۰ روزه درباره پیچیدهترین موضوعات، از جمله پرونده هستهای و تحریمها، مذاکره کنند. کاهش اهرمهای فشار آمریکا واشنگتن پست معتقد است ترامپ اکنون نسبت به قبل از جنگ، ابزارهای فشار کمتری در اختیار دارد. به نوشته این روزنامه، در فوریه گذشته ایران نگران آن بود که هرگونه حمله آمریکا به سقوط نظام منجر شود، اما جنگ نشان داد که ساختار حاکمیتی ایران حتی پس از شهادت رهبر ایران نیز توانسته به بقای خود ادامه دهد. این روزنامه همچنین مینویسد ایران ثابت کرده که تنها با تهدید به بستن تنگه هرمز میتواند بازارهای جهانی را دچار آشفتگی کند؛ گذرگاهی که حدود ۲۰ درصد تجارت جهانی نفت و گاز از آن عبور میکند. شکاف میان آمریکا و اسرائیل یکی از مهمترین پیامدهای توافق، افزایش اختلاف میان واشنگتن و تلآویو است. نیویورک تایمز مینویسد اسرائیل با این تصور وارد جنگ شد که میتواند تهدید ایران را برای دههها از میان ببرد، اما در نهایت خود را در حاشیه توافقی دید که آمریکا بدون توجه کامل به اهداف راهبردی اسرائیل امضا کرد. «دانی سیترینوویچ»، افسر سابق اطلاعات نظامی اسرائیل، این توافق را «فروپاشی کامل راهبردی که اسرائیل در قبال ایران دنبال میکرد» توصیف کرده است. علاوه بر این، گنجاندن آتشبس لبنان در متن توافق، آمریکا را در موقعیت دشواری قرار داده است؛ زیرا واشنگتن اکنون ناچار است برای مهار عملیات نظامی اسرائیل بر دولت بنیامین نتانیاهو فشار وارد کند؛ موضوعی که میتواند تنشها میان دو متحد را افزایش دهد. فشارهای داخلی بر ترامپ چالشهای ترامپ تنها به عرصه سیاست خارجی محدود نمیشود. واشنگتن پست گزارش میدهد که بخشی از حامیان محافظهکار ترامپ او را به دادن امتیازهای بیش از حد به ایران متهم میکنند. در همین حال، پیامدهای اقتصادی جنگ، از جمله افزایش تورم و بالا رفتن قیمت انرژی، بر پایگاه رأی او در آستانه انتخابات میاندورهای فشار وارد کرده است. طبق نظرسنجی شبکه فاکسنیوز 58 درصد رأیدهندگان معتقدند تصمیم برای جنگ با ایران اشتباه بوده است. تنها ۳۵ درصد از نحوه مدیریت پرونده ایران توسط ترامپ رضایت دارند. چین؛ برنده خاموش جنگ مجله نیوزویک بُعد دیگری از ماجرا را برجسته میکند و معتقد است چین بدون شلیک حتی یک گلوله، یکی از برندگان اصلی این جنگ بوده است. به باور این نشریه، پکن توانسته خود را بهعنوان قدرتی حامی گفتوگو و احترام به حاکمیت کشورها معرفی کند؛ در حالی که آمریکا بهعنوان قدرتی نظامی و پرهزینه برای متحدانش تصویر شده است. «هنری وانگ»، رئیس مرکز چین و جهانیسازی در پکن، معتقد است جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران «سابقهای بسیار خطرناک ایجاد کرده و هشتاد سال نظم جهانی موجود را تضعیف کرده است.» همچنین «رایان هاس» از مؤسسه بروکینگز میگوید اختلافاتی که میان آمریکا و متحدان اروپایی و عرب آن آشکار شد، فرصت مناسبی برای گسترش نفوذ چین فراهم کرده است. جمعبندی در مجموع، توافقی که ترامپ تلاش داشت آن را بهعنوان اوج یک پیروزی راهبردی معرفی کند، ممکن است به منبع تازهای از مشکلات برای دولت او تبدیل شود. زیرا مسائل اصلی که زمینهساز جنگ بودند هنوز حل نشدهاند و اکنون توانایی آمریکا برای تحمیل خواستههای خود بیش از هر زمان دیگری در معرض آزمون قرار گرفته است.