نان سنگک از کجا آمده؟

محال است اهل تهران باشی و در محلهات یک نانوایی سنگک نداشته باشید. بوی سنگک داغ با صبحهای ما گره خورده است. تهرانیها سنگکخور حرفهای هستند و صف سنگک یکی از معدود صفهایی است که مردم با حوصله در آن میایستند. اما این نان محبوب از کجا آمده است؟ همشهری آنلاین- لیلا باقری: اولین بار نامش را در برهان قاطع، ۱۰۳۰ خورشیدی، میبینیم: «نوعی نان است که روی سنگریزهها بپزند». بعدها در سالنمای کمیته نانوایان تهران، ۱۳۲۶ خورشیدی، روایتی پررنگتر نقل شد: شاه عباس صفوی برای رفاه لشکریانش، از شیخ بهایی خواست راهحلی پیدا کند. او هم تنور سنگکی را طراحی کرد. به گفته این سالنما، این اختراع از همان ابتدا چنان کامل بود که هنوز هم تغییر نکرده است. ولی جواد صفینژاد، پژوهشگر، این روایت را نمیپذیرد و مینویسد: «هیچ اختراعی از همان آغاز کامل نیست. تکاملش زمان میخواهد.» یک روایت قدیمیتر و شفاهی میان نانواهای سنگکی اما ما را به پیش از اسلام میبرد؛ گفتهاند یکی از سلاطین ساسانی بیمار شد و پزشک تجویز کرد نانی روی سنگریزه بپزند. ابتدا خمیر را روی ریگهای داغشده در ساج گذاشتند، اما فقط زیر نان میپخت. برای همین ساج دیگری بالای آن قرار دادند و آتش رویش گذاشتند تا حرارت از بالا هم برسد. به این شکل نان کامل پخته شد و همین روش کمکم تکامل یافت و به تنور سنگکی امروزی تبدیل شد. حتی امروز هم سقف تنور سنگکی، مانند همان ساج قدیم، مقعر ساخته میشود. در منابع تاریخی آمده که وقتی سپاهیان عرب به مدائن رسیدند، نان سنگک را نمیشناختند؛ نشانهای از رواج آن پیش از اسلام. همچنین در قلعهای مخروبه در رامین بقایای یک نانوایی سنگکی با تنور سالم و ریگهای باقیمانده پیدا شده است.