در شبکههای اجتماعی و برخی رسانهها بارها این ادعا مطرح شده است که «اسکاچ یا اسفنج ظرفشویی آلودهترین نقطه خانه است و باید هر هفته تعویض شود؛ در غیر این صورت میتواند به محلی برای رشد باکتریهای خطرناک تبدیل شود.» اما این ادعا تا چه اندازه با یافتههای علمی همخوانی دارد؟ یکی از مشهورترین مطالعات در این زمینه در سال ۲۰۱۱ توسط بنیاد ملی بهداشت آمریکا (NSF) انجام شد. پژوهشگران در این تحقیق از ساکنان ۲۲ خانه خواستند از ۳۰ نقطه مختلف منزل نمونهبرداری کنند تا میزان آلودگی میکروبی آنها بررسی شود. نتایج نشان داد که اسفنجها و دستمالهای ظرفشویی در میان آلودهترین وسایل خانه قرار دارند. در ۷۷ درصد نمونههای بررسیشده، باکتریهای خانواده «کلیفرم» شناسایی شد؛ گروهی از باکتریها که برخی اعضای آن، از جمله ایکولای و سالمونلا، میتوانند با بیماریهای گوارشی در ارتباط باشند. نکته جالب این بود که میزان آلودگی میکروبی در اسفنجها از بسیاری از نقاطی که معمولاً مردم آنها را بسیار آلوده میدانند، از جمله نشیمنگاه توالت، بیشتر بود. همین یافته باعث شد این تصور رایج که «حمام کثیفترین بخش خانه است» مورد تردید قرار گیرد. چرا اسفنج ظرفشویی به محیطی مناسب برای رشد باکتریها تبدیل میشود؟ متخصصان میگویند ترکیب سه عامل باعث میشود اسفنج ظرفشویی به یکی از بهترین محیطها برای رشد میکروبها تبدیل شود: * رطوبت دائمی * وجود باقیمانده مواد غذایی * ساختار متخلخل و پر از حفره اسفنجها آب را برای مدت طولانی در خود نگه میدارند و ذرات ریز غذا نیز بهراحتی در منافذ آنها گیر میکنند. این شرایط محیطی ایدهآل برای تکثیر انواع باکتریها فراهم میکند. برخی مطالعات حتی از وجود میلیونها تا میلیاردها میکروارگانیسم در یک اسفنج مصرفشده خبر دادهاند. البته وجود تعداد زیاد باکتری لزوماً به معنای خطرناک بودن همه آنها نیست؛ بسیاری از این میکروبها برای انسان بیماریزا نیستند. با این حال، احتمال حضور عوامل بیماریزایی مانند سالمونلا، لیستریا و برخی سویههای ایکولای وجود دارد. آیا شستن یا ضدعفونی کردن اسفنج مشکل را حل میکند؟ تا حدی بله، اما نه بهطور کامل. کارشناسان روشهایی مانند شستوشو با محلول رقیق وایتکس، قرار دادن اسفنج مرطوب در مایکروویو یا شستوشو در ماشین ظرفشویی را برای کاهش بار میکروبی مؤثر میدانند. با این حال، وزارت کشاورزی آمریکا (USDA) هشدار داده است که این روشها همه باکتریها را از بین نمیبرند و نمیتوانند خطر انتقال آلودگی به دستها، ظروف و مواد غذایی را به صفر برسانند. به همین دلیل، ضدعفونی کردن اسفنج جایگزین تعویض آن نیست. آیا واقعاً باید هر هفته اسفنج را عوض کرد؟ در این بخش، ادعا کمی اغراقآمیز به نظر میرسد. برخی متخصصان ایمنی مواد غذایی، از جمله زهرا محمد، پژوهشگر حوزه میکروبشناسی مواد غذایی در دانشگاه هیوستون، توصیه میکنند اسفنجها هفتهای یکبار تعویض شوند؛ بهویژه در خانههایی که استفاده زیادی از آشپزخانه میشود یا تماس مکرر با گوشت خام وجود دارد. اما همه کارشناسان چنین بازه زمانی سختگیرانهای را ضروری نمیدانند. مؤسسه آمریکایی پاککنندهها (ACI) پیشنهاد میکند اسفنجها بسته به میزان استفاده، هر دو تا سه هفته یکبار تعویض شوند. بنابراین نمیتوان گفت «تعویض هفتگی» تنها توصیه معتبر موجود است. بازه زمانی پیشنهادی متخصصان معمولاً بین یک تا سه هفته متغیر است و عواملی مانند میزان استفاده، نحوه نگهداری و وضعیت ظاهری اسفنج در آن نقش دارند. چه زمانی باید اسفنج را فوراً دور انداخت؟ صرفنظر از زمان استفاده، اگر اسفنج: * بوی نامطبوع گرفته باشد، * تغییر رنگ داده باشد، * حالت لزج پیدا کرده باشد، * یا دچار پارگی و فرسودگی شده باشد، بهتر است بدون معطلی تعویض شود؛ زیرا این نشانهها میتوانند از تجمع آلودگی یا کاهش کارایی آن خبر دهند. جمعبندی شواهد علمی نشان میدهد اسفنج ظرفشویی واقعاً یکی از آلودهترین وسایل خانه است و در صورت استفاده طولانیمدت میتواند به محلی برای تجمع باکتریها تبدیل شود. همچنین توصیه کارشناسان مبنی بر تعویض منظم اسفنج، پشتوانه علمی دارد. با این حال، بخش دوم ادعا که میگوید «اسفنج حتماً باید هر هفته تعویض شود» با قطعیت قابل تأیید نیست؛ زیرا توصیه متخصصان در این زمینه متفاوت است و معمولاً بازهای بین یک تا سه هفته را شامل میشود. حکم فکتچک: عمدتاً درست اسفنج ظرفشویی از آلودهترین وسایل خانه محسوب میشود و باید بهطور منظم تعویض شود، اما الزام به تعویض دقیق هفتگی، اجماع قطعی میان همه متخصصان نیست و بسته به شرایط استفاده میتواند متفاوت باشد.
خبرفوری
خبرفوریخبرفوری