حسامالدین آشنا، مشاور رئیسجمهور در دولت حسن روحانی، با انتشار یادداشتی در خبرگزاری خبرآنلاین، ضمن نقد گفتمان «حداقلی» تأکید کرده است که بررسی خطاهای داخلی نباید به نادیدهگرفتن مسئولیت مهاجم منجر شود و هشدار داده که مذاکره و توافق بدون تضمین، لزوماً امنیت کشور را تأمین نمیکند. خبرآنلاین - حسامالدین آشنا، مشاور رئیسجمهور در دولت حسن روحانی، با انتشار یادداشتی در خبرگزاری خبرآنلاین، ضمن نقد گفتمان «حداقلی» در سیاست خارجی، به ضرورت توجه همزمان به هزینههای جنگ، اراده و اهداف مهاجمان و اهمیت بازدارندگی اشاره کرده و تأکید کرده است که ایران به دیپلماسی و توافق نیاز دارد، اما نه بدون اهرم و تضمین؛ چراکه مسئله امروز کشور انتخاب میان مذاکره و دفاع نیست، بلکه ساختن صلحی است که دشمن نتواند آن را بیهزینه نقض کند. در ادامه بخشی از این یادداشت را میخوانید؛ در سیاست خارجی ایران، در برابر گفتمان حداکثری، جریان دیگری نیز وجود دارد که بیش از هر چیز بر هزینههای جنگ، تحریم و انزوا تأکید میکند. این جریان معمولاً راهحل را در گفتوگو، کاهش تنش و دستیابی به توافق میبیند؛ میتوان آن را «گفتمان حداقلی» نامید. حداقلیها سخنان مهمی دارند. جنگ تنها در جبهه نظامی رخ نمیدهد؛ بلکه معیشت مردم، سرمایهگذاری، آموزش، سلامت و آینده کشور را نیز فرسوده میکند. هیچ سیاستمداری حق ندارد هزینههای انسانی و اقتصادی تصمیمهای خود را نادیده بگیرد. کشور به کسانی نیاز دارد که خطر تشدید کنترلنشده، ضرورت مذاکره و امکان خروج از بحران را پیوسته یادآوری کنند. مشکل از جایی آغاز میشود که توجه به هزینه جنگ، به کمدیدن اراده دشمن میانجامد و نقد خطاهای داخلی، جای تحلیل رفتار مهاجم را میگیرد. چه کسی تصمیم به حمله گرفت؟ در بخشی از روایت حداقلی، حمله آمریکا و اسرائیل بیش از آنکه نتیجه تصمیم و اهداف مهاجمان باشد، پیامد رفتار ایران معرفی میشود. در این روایت، آمریکا و اسرائیل گویا برنامه و اراده مستقلی ندارند و فقط به اقدامات ایران «واکنش» نشان میدهند. به همین دلیل، نخستین پرسش پس از تجاوز این نیست که مهاجم چه هدفی داشت، چرا این زمان را برای حمله انتخاب کرد و چه سودی از جنگ میبرد؛ پرسش بهسرعت به این شکل درمیآید: «ایران چه کرد که مورد حمله قرار گرفت؟» البته سیاستهای هر کشور بر محاسبات دیگران اثر میگذارد و بررسی خطاهای خودی نهتنها مجاز، بلکه ضروری است. اما این واقعیت، مسئولیت مهاجم را از میان نمیبرد. ممکن است دشمن نه به دلیل «تحریک»، بلکه به دلیل فرصتطلبی، احساس برتری یا تصور هزینه پایین حمله، جنگ را انتخاب کند. وقتی این عاملیت مستقل نادیده گرفته شود، تجاوز خارجی به کیفرخواستی علیه ایران تبدیل میشود. نقد مدافعان یا تبرئه مهاجم؟ میتوان عملکرد نیروهای نظامی و امنیتی را نقد کرد و درباره ضعف اطلاعاتی، خطای محاسباتی، ناهماهنگی یا هزینه یک عملیات پرسید. مدافع وطن بودن، هیچ فرد و نهادی را از پاسخگویی معاف نمیکند. اما نقد تصمیمهای دفاعی با متهم کردن مدافعان کشور به ایجاد زمینه تجاوز، یکسان نیست. گاهی طعنه زدن به نیروهای دفاعی، آسانترین راه برای توضیح یک بحران پیچیده میشود: «اگر ایران فلان سیاست را دنبال نمیکرد، حملهای رخ نمیداد.» این جمله ممکن است بخشی از واقعیت را توضیح دهد، اما هرگز جای تحلیل سیاست آمریکا و اسرائیل را نمیگیرد. مفاهیم دوران برجام برای جهان پس از جنگ بخشی از گفتمان حداقلی هنوز با استفاده از مفاهیم دوران برجام، جهان امروز را تحلیل میکند. در آن دوره، توافقی بالفعل روی میز بود؛ برجام اجرا میشد، امید به کاهش فشار اقتصادی افزایش یافته بود و بخشهایی از اقتصاد، از جمله صنعت انرژی، جان تازهای میگرفتند. در آن وضعیت، انتقاد از کسانی که آگاهانه توافق را تخریب میکردند یا از تداوم تحریم سود میبردند، موجه بود. تجربه برجام همچنان مهم است، اما منطق و واژگان آن دوران را نمیتوان بدون بازنگری به دوران جنگ منتقل کرد. جهان پس از جنگ، همان جهان نیست. اکنون روشن شده که مذاکره میتواند همزمان با آمادهسازی برای حمله ادامه یابد؛ آتشبس ممکن است صرفاً فاصله میان دو درگیری باشد؛ و اجرای تعهدات نیز بهخودیخود امنیت ایجاد نمیکند. مسئله دیگر تنها رفع تحریم نیست؛ دفاع از سرزمین نیز به واقعیتی فوری تبدیل شده است.
