خط سلامت:بسیاری از افراد با ورود به دهه چهارم یا پنجم زندگی متوجه می شوند که کاهش وزن دیگر به آسانی گذشته نیست. برخی این تغییر را به افزایش سن نسبت می دهند و برخی دیگر معتقدند متابولیسم بدنشان کند شده است. اما واقعیت این است که افزایش وزن در میانسالی تنها یک پدیده زیستی نیست و نمی توان آن را صرفا با هورمون ها یا سوخت و ساز بدن توضیح داد. از دیدگاه روانشناسی سلامت، وزن بدن نتیجه تعامل پیچیده ای میان عوامل جسمانی، روانشناختی و سبک زندگی است. به گزارش خط سلامت امروزه پژوهش ها نشان می دهند ذهن، هیجان ها، باورهای فرد درباره بدن، کیفیت خواب، میزان استرس، الگوهای تغذیه و فعالیت بدنی، همگی در کنار یکدیگر بر وزن تاثیر می گذارند. به همین دلیل، مدیریت وزن تنها با رژیم غذایی امکان پذیر نیست و بدون توجه به سلامت روان، معمولا موفقیت بلندمدتی به همراه نخواهد داشت. تصویر بدنی؛ وقتی ذهن از بدن انتقاد می کند یکی از مهمترین تغییراتی که بسیاری از افراد در میانسالی تجربه می کنند، تغییر در تصویر بدنی است. افزایش تدریجی چربی شکمی، کاهش حجم عضلات یا تغییر فرم بدن ممکن است باعث شود فرد احساس کند دیگر مانند گذشته جذاب یا توانمند نیست. این احساس گاهی بیش از خود اضافه وزن، بر سلامت روان تاثیر می گذارد. روانشناسان معتقدند «تصویر بدنی» با وزن واقعی تفاوت دارد. تصویر بدنی، برداشت ذهنی و احساسی فرد از ظاهر خود است. به همین دلیل ممکن است دو نفر با وزن مشابه، احساس کاملا متفاوتی نسبت به بدن خود داشته باشند. افرادی که تصویر بدنی منفی دارند، بیشتر خود را سرزنش می کنند، اعتماد به نفس پایین تری را تجربه می کنند و احتمال بیشتری دارد رژیم های سخت و ناپایدار را انتخاب کنند. در مقابل، کسانی که نگرش واقع بینانه و پذیرنده تری نسبت به بدن خود دارند، معمولا انگیزه بیشتری برای حفظ رفتارهای سالم پیدا می کنند. چرا در میانسالی وزن افزایش پیدا می کند؟ افزایش وزن در میانسالی پدیده ای شایع است، اما برخلاف تصور رایج، تنها نتیجه کند شدن متابولیسم نیست. در این دوره از زندگی معمولا فعالیت بدنی کاهش پیدا می کند، ساعات بیشتری صرف کارهای نشسته می شود، توده عضلانی به تدریج کاهش می یابد و مسئولیت های شغلی و خانوادگی فرصت مراقبت از سلامت را کمتر می کنند. در بسیاری از افراد نیز الگوی غذایی سال ها بدون تغییر باقی می ماند، در حالی که نیاز بدن به انرژی نسبت به دوران جوانی کاهش یافته است. این عوامل در کنار تغییرات هورمونی، زمینه را برای افزایش تدریجی وزن فراهم می کنند. به همین دلیل است که بسیاری از بزرگسالان، بدون آنکه تغییر محسوسی در رژیم غذایی خود ایجاد کرده باشند، طی سال های میانسالی به تدریج وزن اضافه می کنند. آیا متابولیسم واقعا بعد از ۴۰ سالگی کند می شود؟ یکی از رایج ترین باورها این است که بدن پس از ۴۰ سالگی دیگر مانند گذشته کالری نمی سوزاند. اگرچه این تصور سال ها پذیرفته شده بود، اما شواهد علمی جدید نشان می دهند سرعت متابولیسم پایه در بیشتر افراد از حدود ۲۰ تا ۶۰ سالگی تغییر چشمگیری نمی کند. کاهش قابل توجه متابولیسم معمولا از دهه ششم زندگی آغاز می شود. بنابراین، علت اصلی افزایش وزن در دهه های میانی زندگی را باید بیشتر در تغییر سبک زندگی، کاهش فعالیت بدنی، از دست رفتن تدریجی توده عضلانی و تغییر الگوهای رفتاری جست و جو کرد. البته باید توجه داشت که با کاهش توده عضلانی، میزان انرژی مصرفی بدن نیز کمتر می شود. به همین دلیل انجام تمرینات قدرتی در کنار فعالیت های هوازی، یکی از موثرترین راهکارها برای حفظ متابولیسم و پیشگیری از افزایش وزن در میانسالی محسوب می شود. استرس؛ عاملی که کمتر دیده می شود میانسالی اغلب با مسئولیت های بیشتری همراه است. فشارهای شغلی، دغدغه های مالی، تربیت فرزندان و گاهی مراقبت از والدین سالمند، همگی می توانند استرس مزمنی ایجاد کنند. استرس مداوم تنها بر خلق و خو اثر نمی گذارد، بلکه از طریق افزایش ترشح هورمون کورتیزول، اشتها را افزایش می دهد و میل به مصرف غذاهای شیرین و پرچرب را بیشتر می کند. همچنین استرس کیفیت خواب را کاهش می دهد و کم خوابی نیز با افزایش هورمون گرسنگی و کاهش احساس سیری همراه است. به همین دلیل بسیاری از افراد در دوره های پرتنش زندگی، بدون آنکه متوجه شوند، کالری بیشتری دریافت می کنند. خوردن هیجانی؛ زمانی که احساسات غذا می خورند همه غذا خوردن ها ناشی از گرسنگی نیستند. گاهی افراد هنگام اضطراب، تنهایی، غم، خستگی یا حتی بی حوصلگی به سراغ غذا می روند. در این شرایط، غذا به ابزاری برای آرام کردن هیجان ها تبدیل می شود. این رفتار که در روانشناسی «خوردن هیجانی» نامیده می شود، معمولا با مصرف غذاهای پرچرب و شیرین همراه است. این خوراکی ها به طور موقت احساس لذت ایجاد می کنند، اما پس از مدت کوتاهی احساس گناه و نارضایتی جای آن را می گیرد و چرخه پرخوری دوباره تکرار می شود. به همین دلیل، در بسیاری از موارد، درمان اضافه وزن تنها با رژیم غذایی امکان پذیر نیست و لازم است عوامل هیجانی و روانشناختی نیز مورد توجه قرار گیرند. باورهای ذهنی چگونه کاهش وزن را دشوار می کنند؟ نوع تفکر افراد درباره رژیم غذایی نیز نقش مهمی در موفقیت یا شکست آنها دارد. بسیاری از افراد گرفتار تفکر «همه یا هیچ» هستند؛ یعنی اگر یک وعده غذایی خارج از برنامه مصرف کنند، تصور می کنند رژیم کاملا شکست خورده است و دیگر ادامه دادن آن فایده ای ندارد. این شیوه تفکر باعث می شود لغزش های کوچک به کنار گذاشتن کامل برنامه غذایی منجر شوند. در مقابل، افرادی که انعطاف پذیری بیشتری دارند، اشتباهات را بخشی طبیعی از فرایند تغییر می دانند و سریع تر به برنامه سالم خود باز می گردند. مهربانی با خود؛ کلید تغییر پایدار برخلاف تصور بسیاری از افراد، سرزنش کردن خود به دلیل اضافه وزن انگیزه ایجاد نمی کند. مطالعات نشان داده اند افرادی که با خود مهربان تر هستند و اشتباهات خود را با پذیرش بیشتری می نگرند، در حفظ سبک زندگی سال
خط سلامت