توافق ۳۰ ساله همکاری هستهای آمریکا و عربستان سعودی، به دلیل احتمال فراهم شدن زمینه غنیسازی اورانیوم در خاک این کشور و نبود برخی سازوکارهای سختگیرانه نظارتی، نگرانیهایی را درباره آغاز رقابت هستهای در غرب آسیا و تضعیف نظام جهانی منع اشاعه برانگیخته است. به گزارش ایسنا، روزنامه گاردین و شبکه سیانان در گزارشها و تحلیلهای جداگانه به بررسی توافق جدید هستهای آمریکا و عربستان سعودی پرداخته و ابعاد سیاسی، امنیتی و راهبردی آن را تشریح کردهاند. بر اساس این توافق ۳۰ ساله، آمریکا با استفاده از فناوری و تخصص خود به عربستان سعودی برای ایجاد یک برنامه هستهای غیرنظامی کمک خواهد کرد. این توافق شرکتهای آمریکایی را به بازیگران اصلی توسعه زیرساخت هستهای عربستان تبدیل میکند و همزمان مانع از حضور رقبایی مانند چین و روسیه در این بخش خواهد شد. به گزارش این روزنامه، ارزش این توافق دهها میلیارد دلار برآورد میشود و ادامه طرحی است که نخستین بار در دولت «جو بایدن» مطرح شده بود؛ طرحی که در آن همکاری هستهای آمریکا با عربستان به برقراری روابط رسمی ریاض با رژیم صهیونیستی گره خورده بود. گاردین نوشت عملیات طوفان الاقصی و جنگ غزه، روند عادیسازی روابط میان عربستان و رژیم صهیونیستی را متوقف کرد، اما دولت «دونالد ترامپ» تصمیم گرفته است توافق هستهای را جدا از طرح عادیسازی پیش ببرد. احتمال غنیسازی اورانیوم در عربستان به نوشته گاردین، این توافق زمینه ایجاد تأسیسات غنیسازی اورانیوم در عربستان را فراهم میکند، اما اجرای آن منوط به مطالعه مشترک آمریکا و عربستان درباره ضرورت احداث چنین مرکزی خواهد بود. این مطالعه دو سال به طول خواهد انجامید و تصمیم نهایی درباره صدور مجوز غنیسازی داخلی احتمالاً بر عهده رئیسجمهور بعدی آمریکا خواهد بود. گاردین یادآور شد بسیاری از کشورهایی که از انرژی هستهای استفاده میکنند، اورانیوم را در داخل خاک خود غنیسازی نمیکنند و سوخت مورد نیاز را وارد میکنند، زیرا غنیسازی میتواند در صورت افزایش سطح غنا، برای تولید سلاح هستهای نیز مورد استفاده قرار گیرد. به نوشته این روزنامه، یکی از استدلالهای دولت آمریکا برای پیشبرد این توافق آن است که واشنگتن بر اورانیوم غنیشده و سوخت مصرفشده راکتورها نظارت خواهد داشت تا از استفاده نظامی از آنها جلوگیری شود. نگرانی از رقابت هستهای در منطقه گاردین نوشت گروههای فعال در حوزه منع اشاعه هستهای سالهاست هشدار میدهند که چنین توافقی میتواند عربستان را در مسیر دستیابی به توانایی تولید سلاح هستهای قرار دهد. به نوشته گاردین، این در حالی است که آمریکا همزمان درگیر جنگی با ایران است که یکی از اهداف اعلامشده آن جلوگیری از دستیابی تهران به بمب هستهای یا غنیسازی اورانیوم در سطح تسلیحاتی عنوان شده است. وزارت انرژی آمریکا نیز اعلام کرده است این توافق همراه با یک توافقنامه دوجانبه پادمانی امضا شده که امکان نظارت کافی را فراهم میکند. با این حال، گاردین نوشت کارشناسان هشدار دادهاند که توافق جدید فاقد برخی سازوکارهای نظارتی توافقهای پیشین است و عربستان ظاهراً ملزم به اجرای «پروتکل الحاقی» آژانس بینالمللی انرژی اتمی نخواهد بود. به نوشته این روزنامه، پروتکل الحاقی که دهها کشور آن را اجرا کردهاند، شامل بازرسیها و راستیآزماییهای گسترده برای اطمینان از صلحآمیز بودن برنامههای هستهای است و یکی از الزامات توافق هستهای دولت «باراک اوباما» با ایران نیز محسوب میشد؛ توافقی که ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد. گاردین همچنین یادآور شد زمانی که آمریکا توافق مشابهی با امارات متحده عربی امضا کرد، ابوظبی پذیرفت که نه به دنبال غنیسازی اورانیوم برود و نه سوخت مصرفشده را بازفرآوری کند؛ تعهدی که به «استاندارد طلایی» همکاریهای هستهای آمریکا تبدیل شد، اما به نوشته این روزنامه، توافق جدید با عربستان چنین شرطی را در بر ندارد. گاردین نوشت مخالفان این توافق معتقدند اعطای توانمندی هستهای به عربستان میتواند سایر کشورهای غرب آسیا را نیز به دنبال کردن برنامههای مشابه سوق دهد. این روزنامه همچنین گزارش داد رژیم صهیونیستی نسبت به احتمال آغاز رقابت تسلیحاتی در منطقه ابراز نگرانی کرده است. از سوی دیگر، برخی اعضای دموکرات کنگره آمریکا نیز مخالفت خود را با این توافق اعلام کردهاند. کریس مورفی سناتور آمریکایی گفت این توافق میتواند رقابت هستهای در منطقه را آغاز کرده و انگیزه ایران برای محدود کردن برنامه هستهای خود را کاهش دهد. با این حال، گاردین نوشت مخالفان احتمالاً برای جلوگیری از اجرای توافق با دشواری روبهرو خواهند بود، زیرا برای لغو آن نیاز به تصویب قطعنامه مشترک در کنگره و کسب آرای لازم برای عبور از حق وتوی رئیسجمهور وجود دارد. توافق هستهای با عربستان نمادی از ریاست جمهوری ترامپ شبکه سیانان نیز در تحلیلی، توافق هستهای با عربستان را نمادی از شیوه حکمرانی و سیاست خارجی ترامپ توصیف کرد. این شبکه نوشت توافق جدید نمونهای از تمایل ترامپ به دور زدن چارچوبها و رویههای بینالمللی است؛ رویههایی که به نوشته سیانان، طی دههها بخشی از نظم جهانی تحت رهبری آمریکا را شکل داده بودند. به نوشته این شبکه، دولت ترامپ توافق را از چند جهت یک موفقیت معرفی میکند؛ از جمله تقویت صنعت هستهای آمریکا، تحکیم روابط با عربستان و رعایت استانداردهای منع اشاعه. با این حال، سیانان نوشت بسیاری از منتقدان، از جمله برخی در رژیم صهیونیستی، نگران هستند که این توافق در نهایت عربستان را به توانایی غنیسازی اورانیوم در سطوح بالاتر برساند و زمینه آغاز رقابت هستهای در منطقه را فراهم کند. به گزارش این شبکه، عربستان اعلام کرده است تا زمانی که ایران به دنبال سلاح هستهای نرود، ریاض نیز چنین هدفی را دنبال نخواهد کرد، اما هرگونه تغییر در این وضعیت ممکن است کشورهایی مانند مصر یا ترکیه را نیز به سمت برنامههای مشابه سوق دهد.
