از بارداری تا کودکی؛ سلامت دندان از کجا آغاز می‌شود؟

رئیس انجمن متخصصین دندانپزشکی ترمیمی ایران گفت: مراجعه به موقع برای چکاپهای منظم در دوران کودکی، نقش مهمی در حفظ سلامت دهان و دندان و پیشگیری از مشکلات ایفا میکند. باشگاه خبرنگاران جوان - مراقبت از دندان باید از دوران بارداری آغاز شود. سلامت دهان مادر نقش مهمی در رشد و تکامل جنین ایفا میکند و عفونتهای لثه در دوران بارداری میتوانند خطر زایمان زودرس و وزن کم نوزاد را افزایش دهند؛ همچنین مراقبت مناسب از دندانهای شیری کودکان، از زمان رویش نخستین دندان، نقش کلیدی در سلامت عمومی، تغذیه مناسب و تکامل گفتار دارد. آموزش والدین، معاینات منظم دندانپزشکی و رعایت بهداشت دهان از دوران نوزادی، گامی مؤثر در پیشگیری از پوسیدگی زودرس دندان است. در همین راستا با منصوره میرزایی رئیس انجمن متخصصین دندانپزشکی ترمیمی ایران گفتگویی انجام شده است. میرزایی: مشکلات دندان کودکان میتواند ریشه ژنتیکی داشته باشد. ساختار آناتومیک دندانها و تماس بین دندانها، میزان کلسیم و املاح موجود در آنها، همچنین وضعیت قرارگیری دندانها از جمله عوامل مهم در سلامت دهان و دندان کودکان است. کودکان ممکن است دندانهای شیری کمجا یا با فاصله زیاد داشته باشند که این موضوع تأثیر مستقیمی بر سلامت و رشد دندانهای دائمی آنها خواهد گذاشت و در نهایت ممکن است نیاز به ارتودنسی پیدا کنند. ارتودنسی نیز خود میتواند مشکلاتی به همراه داشته باشد؛ از جمله درد و محدودیت در رعایت بهداشت دهان. عدم مراقبت مناسب از دندانها در دوران ارتودنسی، مشکلات بهداشتی دهان را تشدید میکند و احتمال بروز پوسیدگی افزایش مییابد؛ بنابراین رعایت نکات بهداشتی دهان و دندان نقش بسیار مهمی در پیشگیری از این مشکلات دارد. یکی از عوامل مؤثر در سلامت دندانها، میزان فلوراید در دهان است. فلوراید تراپی منظم و چکاپ دورهای دندانها، به ویژه در کودکان، از اهمیت بالایی برخوردار است. همچنین مشکلات سیستمیک و تغذیه نامناسب میتواند سلامت دندانها را تحت تأثیر قرار دهد. بیماریهای خاص و نقصهای سیستم ایمنی هم در بروز پوسیدگی دندان نقش دارند، چه در کودکان و چه در بزرگسالان. مصرف قطرههای آهن در کودکان یکی از عواملی است که ممکن است باعث تغییر رنگ و زبر شدن سطح دندانها شود. متأسفانه بسیاری از والدین بدون اطلاع کافی، قطره آهن را مستقیم روی دندان کودک میریزند که این موضوع ظاهر دندانها را نازیبا میکند. زبری سطح دندان به دلیل تماس با قطره آهن باعث میشود مواد غذایی به راحتی روی دندان باقی بماند و ریسک پوسیدگی افزایش یابد. توصیه مهم به والدین این است که هنگام مصرف قطره یا قرص آهن، حتماً آن را با مقدار کافی آب رقیق کنند یا از نی برای نوشیدن استفاده کنند تا تماس مستقیم آهن با سطح دندانها کاهش یابد. همچنین بعد از مصرف قطره آهن بهتر است دهان کودک با آب شستوشو داده شود تا خطر آسیب به مینای دندان کاهش یابد. به طور کلی، آموزش والدین درباره نحوه صحیح مصرف قطره آهن و اهمیت رعایت بهداشت دهان در کودکان میتواند از بروز مشکلات دندانی جلوگیری کند و سلامت دهان را تضمین نماید. مراقبتهای پیشگیرانه و پیگیری منظم وضعیت دندانها در کودکان، به ویژه در شرایطی که مشکلات ژنتیکی یا سیستمیک وجود دارد، بسیار ضروری است. میرزایی: متأسفانه عوامل روانی و رفتاری در خانواده نقش بسیار مهمی در شکلگیری ترس کودکان از دندانپزشکی دارد. وقتی والدین، به ویژه مادر و پدر، یا حتی خواهر و برادر بزرگتر و اقوام نزدیک از دندانپزشکی میترسند، این ترس بهصورت ناخودآگاه به کودک منتقل میشود. به عنوان مثال، عباراتی مانند «اگر شیطونی کنی دندانت را میکشند» باعث ایجاد وحشت و اضطراب در کودک میشود که این نگرش نادرست باید اصلاح شود. یکی از راهکارهای مؤثر برای پیشگیری از این ترس، آشنایی تدریجی کودک با محیط دندانپزشکی از سنین پایین است. والدین باید کودکان را با محیط مطب دندانپزشکی آشنا کنند، آنها را برای چکاپهای دورهای ببرند و به کودک کمک کنند که این فضا را به عنوان جایی امن و بدون تهدید بپذیرد. این آمادگی روانی، نقش مهمی در کاهش ترس و اضطراب کودک ایفا میکند. دندانپزشکان نیز با توضیح مناسب به کودک، میتوانند ترس از درمان را کاهش دهند. به عنوان مثال، تزریق بیحسی در کودکان به اندازه یک ویشگون ساده درد دارد و این موضوع باید به کودک گفته شود تا از نگرانی و ترس او کاسته شود. استفاده از بیحسیهای ساده و مؤثر باعث همکاری بهتر کودک در طول درمان میشود و از استرسهای اضافی جلوگیری میکند. ترس از سوزن و آمپول و دندانپزشکی باعث میشود کودکان، نوجوانان و حتی بزرگسالان از مراجعه به دندانپزشک اجتناب کنند. این رفتار منجر به افزایش هزینههای درمان و طولانیتر شدن مشکلات دندانی میشود. بسیاری از بیماران به دلیل ترس شدید، درمانهای خود را به تعویق میاندازند تا جایی که مجبور میشوند تحت بیهوشی عمومی درمان شوند. بیهوشی نیز خود عوارض خاصی دارد و خطراتی به همراه دارد که میتوان با پیشگیری به موقع از آن جلوگیری کرد. همچنین آموزش والدین و کودکان در زمینه اهمیت مراقبتهای پیشگیرانه، آشنایی با محیط دندانپزشکی و رفع ترسهای نادرست، بهترین راهکار برای حفظ سلامت دندان کودکان و کاهش اضطراب درمانهای دندانپزشکی است. میرزایی: نقش والدین و بزرگترهای خانواده در آمادهسازی کودکان برای درمانهای دندانپزشکی بسیار حیاتی است. وقتی از همان ابتدا کودک به طور منظم برای معاینات دندانپزشکی برده شود، احتمال بروز مشکلات دندانی در سنین بالاتر کاهش مییابد. یکی از مهمترین نکات در مراقبت دندان کودکان، تشخیص به موقع نیاز به ارتودنسی است. سن مناسب برای آغاز درمان ارتودنسی معمولاً زمانی است که دندانهای شیری درآمدهاند و میتوان با یک معاینه ساده، استعداد کودک را برای نیاز به درمانهای ارتودنسی بعدی تشخیص داد. دندانپزشک با بررسی فضای موجود در دهان و وضعیت دندانهای شیری، میتواند بفهمد که آیا در