چهار هفته پیش، پاکستان یکی از بزرگترین برندگان جنگ میان آمریکا و ایران به نظر میرسید. به گزارش خبرفوری به نقل از ریسپانسیبل استیت کرفت، ژنرال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، ماهها میان واشنگتن، تهران و پایتختهای عربی خلیج فارس در رفتوآمد بود. نتیجه این تلاشها، برگزاری نخستین مذاکرات مستقیم آمریکا و ایران پس از سالها در اسلامآباد و امضای تفاهمنامهای بود که جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در ماه ژوئن آن را امضا کرد و از منیر به عنوان یکی از «افراد بسیار، بسیار مهم» زندگی خود یاد کرد. اسلامآباد نیز امیدوار بود از این موفقیت دیپلماتیک برای جذب سرمایهگذاری در بخش معادن و گسترش همکاریهای دفاعی با آمریکا استفاده کند. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، امضای این توافق را آغاز «دوران پیشرفت و شکوفایی» برای اقتصاد بحرانزده کشورش توصیف کرده بود؛ اقتصادی که انتظار میرفت با پایان عملیات نظامی گسترده میان آمریکا و ایران، نفسی تازه کند. اما این امیدها چندان دوام نیاورد. با ازسرگیری درگیریها میان واشنگتن و تهران، پاکستان بار دیگر در موقعیتی دشوار قرار گرفته است؛ زیرا دو هدف اصلی آن، یعنی حفظ جایگاه بهعنوان میانجی مورد اعتماد ایران و همزمان ایفای نقش ضامن امنیت کشورهای عربی خلیج فارس، بیش از هر زمان دیگری با یکدیگر در تضاد قرار گرفتهاند. پس از آنکه دونالد ترامپ در اوایل ژوئیه اعلام کرد توافق با ایران «پایان یافته است»، آمریکا حملات تازهای علیه اهداف نظامی و غیرنظامی ایران انجام داد. ایران نیز از طریق کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه، اعلام کرد همه تعهدات خود ذیل این توافق را تعلیق میکند. در نتیجه، جنگ دوباره به بحرانی چندجبههای تبدیل شد؛ همان سناریویی که پاکستان ماهها برای جلوگیری از آن تلاش کرده بود. یکی از مهمترین نگرانیهای جدید اسلامآباد، تحولات عربستان سعودی است. به ادعای این رسانه غربی، ایران پایگاه هوایی «سلطان» در الخرج را هدف قرار داد؛ نخستین حمله مستقیم به خاک عربستان از ماه مارس تاکنون. این حمله تنها چند روز پس از آن رخ داد که حوثیهای یمن نیز فرودگاه ابها را با موشک هدف قرار دادند. این تنشها پس از آن شدت گرفت که نیروهای همسو با عربستان برای جلوگیری از فرود یک هواپیمای ایرانی، فرودگاه صنعا را هدف قرار دادند. پاکستان سال گذشته با عربستان پیمان دفاع مشترک امضا کرد و پیشتر نیز پس از حملات به تأسیسات انرژی عربستان، جنگندهها و هزاران نیروی نظامی به این کشور اعزام کرده بود. این رسانه مدعی شده است که اسلامآباد به تهران هشدار داده که هرگونه حمله به عربستان، حمله به پاکستان نیز تلقی خواهد شد. شهباز شریف نیز حملات حوثیها به عربستان را نقض حاکمیت این کشور دانست و حمایت کامل اسلامآباد از امنیت ریاض را اعلام کرد. این موضع در حالی اتخاذ شده که پارلمان پاکستان در سال ۲۰۱۵ بهطور رسمی با ورود این کشور به جنگ یمن مخالفت کرده و بر حفظ بیطرفی تأکید کرده بود. اکنون نیز رهبران پاکستان همچنان ترجیح میدهند از ورود مستقیم به جنگ پرهیز کنند و به جای آن، برای دستیابی به صلحی پایدار تلاش کنند. یکی از دلایل این احتیاط، شرایط داخلی پاکستان است. این کشور پس از ایران، دومین جمعیت بزرگ شیعیان جهان را در خود جای داده است. ترور رهبر شهید ایران موجی از اعتراضها و ناآرامیها را در کراچی و اسلامآباد به راه انداخت و حتی ژنرال منیر شخصا برای آرام کردن اوضاع وارد عمل شد. حضور منیر و شهباز شریف در مراسم تشییع رهبر شهید ایران و پیام تسلیت گرم نخستوزیر پاکستان نیز نشان میداد که رهبران این کشور میان ملاحظات داخلی و روابط منطقهای توازن برقرار میکنند. همزمان، کویت نیز خواستار توافق دفاعی مشابه عربستان با پاکستان شده است. بر اساس گزارشها، دو کشور درباره استقرار هزاران نیروی پاکستانی، جنگنده، پهپاد و سامانههای پدافندی در کویت گفتوگو میکنند. با این حال، مقامهای امنیتی پاکستان تأکید کردهاند که فعلا اعزام نیروهای رزمی در دستور کار نیست؛ زیرا افزایش تعهدات نظامی در کشورهای عربی، حفظ بیطرفی اسلامآباد را دشوارتر میکند. از سوی دیگر، پاکستان بهای اقتصادی سنگینی نیز پرداخته است. امارات متحده عربی در ماه آوریل وامی ۳.۵ میلیارد دلاری را پس گرفت و هزاران کارگر شیعه پاکستانی را اخراج کرد؛ اقدامی که بسیاری آن را واکنشی به نزدیکی اسلامآباد با تهران در جریان میانجیگری دانستند. عربستان با پرداخت سه میلیارد دلار بخشی از این خلأ را جبران کرد، اما این اتفاق نشان داد که بیطرفی پاکستان رضایت هیچیک از بازیگران منطقه را به طور کامل جلب نمیکند. اقتصاد پاکستان نیز به شدت از ادامه جنگ آسیب دیده است. این کشور اکنون در بیستوپنجمین برنامه حمایتی صندوق بینالمللی پول قرار دارد و بیش از نیمی از درآمدهای مالیاتی خود را صرف بازپرداخت بدهیها میکند. بسته شدن تنگه هرمز، افزایش قیمت انرژی و تهدید مسیرهای تجاری، بار دیگر تورم را دو رقمی کرده و دولت را وادار ساخته به احیای محدودیتهایی مانند تعطیلی مدارس و کاهش روزهای کاری برای صرفهجویی در مصرف سوخت بیندیشد. اگرچه تلاشهای دیپلماتیک پاکستان کاملا بینتیجه نبوده و این کشور همچنان یکی از معدود کانالهای ارتباطی میان تهران و واشنگتن محسوب میشود، اما محاسبه اصلی اسلامآباد تاکنون محقق نشده است. ازسرگیری جنگ، عربستان را دوباره در تیررس قرار داده، جبهه درگیری با حوثیها را فعال کرده و امنیت انرژی منطقه را بیش از پیش به خطر انداخته است. در چنین شرایطی، پاکستان بیش از هر زمان دیگری ناچار است بر دیپلماسی تکیه کند؛ زیرا هر گام اشتباه میتواند این کشور را از یک میانجی به یکی از طرفهای مستقیم درگیری تبدیل کند.
