در حالیکه در آغاز بحران، مقامات آمریکایی و بهویژه دونالد ترامپ بر تغییر بنیادین رفتار ایران و حتی تغییر معادلات منطقهای تأکید داشتند، روند تحولات میدانی و سیاسی به مسیری متفاوت انجامید و فشارهای متقابل، به جای تحقق سناریوی تحمیل شروط یکجانبه، به شکلگیری مجموعهای از تفاهمات و عقبنشینیهای تدریجی آمریکا منجر شد. شبکه المیادین در گزارشی درباره یادداشت تفاهم حاصل شده میان ایران و آمریکا نوشت: در آغاز تنشها، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و برخی مقامات این کشور بر ضرورت آنچه «تغییر اساسی رفتار ایران» مینامیدند تأکید داشتند. در همین حال، مقامات رژیم صهیونیستی نیز با افزایش سطح مطالبات خود، حتی از سناریو براندازی و حذف کامل تهدید ایران سخن میگفتند. با این حال، روند تحولات به جای تقابل یکجانبه، به سمت مذاکرات و توافقهای چندلایه حرکت کرد. وحدت جبههها؛ گرهی که واشنگتن از گشودن آن ناتوان ماند یکی از اهداف اصلی آمریکا و رژیم صهیونیستی، تفکیک جبهههای درگیری شامل غزه، لبنان و ایران بود؛ بهگونهای که هر پرونده بهصورت مستقل مدیریت شود. اما تحولات میدانی نشان داد که این تفکیک عملاً امکانپذیر نیست و هرگونه توافق درباره ایران، ناگزیر با سایر جبههها پیوند میخورد. در همین زمینه، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران پیشتر در گفتوگویی تأکید کرده بود که سرنوشت ایران و لبنان در جنگ به هم گره خورده است و یا جنگ در هر دو جبهه متوقف میشود یا در هیچکدام پایان نمییابد. بر اساس ارزیابیهای رسمی تهران، امنیت منطقهای مفهومی بههمپیوسته است و هیچ توافق پایداری بدون در نظر گرفتن تمامی پروندههای درگیری در منطقه غرب آسیا قابل تحقق نیست. در همین چارچوب، همزمان با نزدیک شدن به اعلام تفاهمنامه، حملاتی از سوی رژیم صهیونیستی به ضاحیه جنوبی بیروت صورت گرفت که تحلیلگران آن را تلاشی برای برهم زدن روند توافق و جداسازی جبهه لبنان ارزیابی کردند. با این حال، واکنشهای سیاسی و نظامی ایران و تلاش میانجیها، مانع از شکست روند مذاکرات شد. در نهایت، تفاهمنامهای اعلام شد که بنا بر گزارشها، بخشهایی از آن به نفع ایران تنظیم شده است و شامل توقف درگیریها در جبهههای مختلف از جمله لبنان بوده است؛ موضوعی که رسانههای عبری از آن به عنوان شکست راهبردی یاد کردهاند. بر اساس گزارشهای رسانهای، یکی از تغییرات مهم در متن تفاهمنامه، افزودن عبارت «تضمین حاکمیت و احترام به تمامیت ارضی لبنان» بوده است؛ بندی که پیشتر با مخالفت طرف آمریکایی مواجه بود. تنگه هرمز؛ از تهدید نظامی تا پذیرش ترتیبات جدید تنگه هرمز در مرکز این تنشها قرار داشت. پس از ماهها فشار و محدودیتهای دریایی، نهایتاً روندی شکل گرفت که به بازگشایی این گذرگاه با ترتیبات مورد نظر ایران انجامید؛ در مقابل، محدودیتهای اعمالشده بر برخی مسیرهای تجاری ایران نیز کاهش یافت. بر اساس گزارشها، نسخه نهایی تفاهمنامه بهطور مشخص مدیریت خدمات دریانوردی در تنگه هرمز را به ایران و عمان واگذار کرده است. این موضوع از نگاه تهران، نوعی به رسمیت شناختن نقش حقوقی ایران در این آبراه راهبردی تلقی میشود. منابع مطلع همچنین اعلام کردهاند که واشنگتن در نهایت با تعلیق موقت بخشی از تحریمهای نفتی موافقت کرده است؛ در حالیکه در ابتدا بر بازگشایی فوری و همزمان تنگه هرمز با اعلام توافق اصرار داشت. داراییهای بلوکهشده؛ کاهش اثرگذاری یک ابزار فشار آمریکا سالهای طولانی از داراییهای بلوکهشده ایران بهعنوان ابزار فشار استفاده میکرد، اما در روند جدید، موضوع آزادسازی میلیاردها دلار از این داراییها وارد چارچوب تفاهم شده است. سید عباس عراقچی پیشتر تأکید کرده بود که هیچیک از داراییهای ایران نباید مجدداً مسدود شود. همچنین گزارشهایی از موافقت آمریکا با آزادسازی بخش قابل توجهی از این منابع مالی منتشر شده است. از «غنیسازی صفر» تا تثبیت وضعیت موجود در حوزه هستهای نیز مواضع اولیه آمریکا و رژیم صهیونیستی بر توقف کامل برنامه هستهای ایران متمرکز بود، اما در روند مذاکرات، این مواضع به حفظ وضعیت موجود و مدیریت مرحلهای برنامه هستهای تغییر یافته است. گزارشها نشان میدهد که موضوعاتی مانند غنیسازی اورانیوم و توسعه تأسیسات، به جای حذف کامل، به چارچوبهای نظارتی و موقت منتقل شدهاند. در همین راستا، روزنامه عبریزبان معاریو در تحلیلی نوشت که ایران در این روند «برنده اصلی» بوده است؛ زیرا نه برنامه هستهای آن متوقف شده، نه توان موشکی آن از بین رفته و نه داراییهایش بهطور کامل مسدود مانده است. این رسانه همچنین اذعان کرده است که رژیم صهیونیستی در تحقق اهداف خود در لبنان و منطقه با شکست مواجه شده و نتوانسته معادلات امنیتی مطلوب خود را تثبیت کند. آنچه از روند تحولات قابل برداشت است، تغییر تدریجی موضع آمریکا از تلاش برای تحمیل شروط یکجانبه به سمت پذیرش مذاکرات بر اساس بخشی از مطالبات ایران است و در مقابل ایران توانسته است بخش مهمی از اهرمهای راهبردی خود، از جمله پیوند جبهههای منطقهای، را حفظ کند.
افکارنیوز
افکارنیوزافکارنیوز