تکفرزندی با تضعیف ویژگیهای شخصیتی و سلامت روان همراه است، در حالی که چندفرزندی بستری برای رشد فضایل اخلاقی، مهارتهای اجتماعی و پویایی جامعه فراهم میکند. به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، پاسخ به سؤالِ یک پرسشگر از مرکز ملی پاسخگوئی به سوالات دینی ارائه شده است: پرسش: میخواهم تنها یک فرزند داشته باشم تا وقت بیشتری برای او صرف کنم، بیشتر با او باشم و بیشتر نیازهای روحی روانی و حتی مادی او را برطرف کنم آیا درست فکر میکنم؟ پاسخ: تصور اینکه با داشتن تنها یک فرزند میتوان زمان، توجه و منابع مادی و روانی بیشتری به او اختصاص داد و نیازهایش را بهتر برآورده ساخت، هرچند با نیتی خیرخواهانه همراه است، اما بر اساس مستندات دینی و روانشناختی، محروم کردن فرزند از خواهر و برادر، نهتنها بهنفع فرزند نیست، بلکه میتواند زمینهساز آسیبها یا محرومیتهای مختلفی در ابعاد روانی، اجتماعی و تربیتی او گردد. از سوی دیگر تعدد فرزندان زمینه مناسبتری برای تربیت و رشد فرزند ایجاد میکند. در ادامه، به این دو جنبه اشاره میشود. بخش اول: آسیبهای تکفرزندی بر شخصیت اخلاقی و روانی فرزند تکفرزندان زمینه بیشتری برای برخی آسیبهای شخصیتی و روانی دارند. البته ممکن است زمینههای مورداشاره، توسط عوامل تربیتی دیگری، خنثی شود، اما آنچه مورد نظر است زمینه تأثیرگذاری بهعنوان یک عامل است. 1. نازپروردگی، تضعیف تابآوری و وابستگی عاطفی والدین تکفرزند، به دلیل نبود معیار مقایسه و تمرکز تمام عواطف بر یک فرزند، ممکن است او را در محافظهکاری و نازپروردگی افراطی پرورش دهند. شهید مرتضی مطهری دراینباره معتقد است بدبختترین کودکان، آنهایی هستند که والدین، آنها را در ناز و نعمت پرورش میدهند و نمیگذارند سردی و گرمی دنیا را بچشند... ؛ اینگونه کودکان در مقابل سختیها حسّاس میشوند. (1) برخورداری از خواهر یا برادر و تجربه چالشهای خواهربرادری، در افزایش تابآوری و کم کردن حساسیتهای عاطفی مؤثر است. 2. محرومیت از الگوی همسال درون خانواده یکی از مسیرهای رشد مهارتها و اخلاقیات کودک، تأثیرپذیری از الگوهای در دسترس است. خواهر و برادر، بهعنوان نزدیکترین همسالان، نقش بیبدیلی در یادگیری مهارتهای رفتاری، اصلاح و رشد رفتارها، یادگیری اعمال و مناسک عبادی، یادگیری و الگوگیری از اخلاقیات همدیگر، دارند. فقدان چنین الگویی در خانوادهی تکفرزند، کودک را از این سرمایه تربیتی محروم میسازد. 3. از دست رفتن بخشی از زمینههای رشد فضائل اخلاقی کودک تک، به دلیل نداشتن تجربهی عملیِ گذشت، تقسیم امکانات و احترام به حقوق دیگران در محیط خانه، فرصت تمرین «خفض جناح» (تواضع و مهربانی) را که در قرآن به آن سفارش شده است، از دست میدهد. همچنین بازیها، کشمکشها و مصالحههای روزمره با خواهر و برادر، بهترین بستر برای تمرین حلم و خویشتنداری است. 4. اختلال در رشد شناختی و عاطفی برخی پژوهشها نشان داده است که تعامل با همشیران، موجب ایجاد فرصتی برای بیان احساسات، ایجاد همدلی و تمرین حل تعارض میشود؛ (2) ولی در مقابل، تکفرزندان به لحاظ عاطفی مخرب و پرخاشگر هستند (3) و رشد عاطفی و شناختی متعادل و کاملی نخواهند داشت، چون از نعمت تعامل با خواهران و برادران خود محروم هستند. 5. اختلال در سازگاری اجتماعی و کاهش همدلی کودکانی که خواهر یا برادر ندارند، در مقایسه با کودکان هم سن و سال خود که تکفرزند نیستند، مهارتهای ارتباطی و اجتماعی ضعیفتری دارند. (4) همچنین در پژوهشی (5) آمده است که تکفرزندان پرخاشگر و مخربتر هستند و در بین گروه دوستان، محبوبیت کمتری داشتند و بیشتر قربانی میشوند، درحالیکه کودکان دارای همشیر مهارتهای همکاری بیشتری از خود نشان میدادند. 6. افزایش خطر افسردگی و احساس تنهایی کودکانی که حداقل یک همشیر دارند، نشانههای کمتری از افسردگی و تنهایی گزارش میکنند. در مقابل، کودک تک هرچند از اسباببازیهای مختلف و متنوع برخوردارند، هیچیک از این موارد جای برادر و خواهرهای آنها را در خانه نمیگیرد و از «بازی کودکانهی با برادر و خواهر» که فطری و نشاطآفرین است، محروم میماند. (6) 7. پناه بردن به رسانههای نامطلوب و انحراف رفتاری تکفرزندی به دلیل نبود همبازی، کودک را به سمت تلویزیون، تبلت، گوشی و بازیهای مجازی سوق میدهد که غالباً عاری از نظارت کافی و آمیخته با آموزههای انحرافی هستند. این پناهندگی، او را در معرض «ضعف اعصاب، ضعف بینایی، بدآموزی، مشکلات رفتاری و اُفت تحصیلی» قرار میدهد و سبک زندگی نادرستی را در او نهادینه میسازد. 8. اختلال در استعدادیابی شهید مطهری تجربه را یکی از عوامل کشف استعداد میداند. (7) بر این اساس، وقتی در یک خانواده تعدد فرزندان وجود داشته باشد چون تجربه زیستی فراوان و متعددی برای آنها فراهم است، بهصورت طبیعی هرکدام از آنها به سمت علایقی خاص که استعداد و تواناییهای آنها اقتضای آن را دارد سوق داده میشود، ولی وقتی تنها یک فرزند در خانه باشد طبیعی است که از این زمینه مهم محروم میشود. بخش دوم: فواید چندفرزندی در ابعاد فردی و اجتماعی 1. پرورش فضائل اخلاقی مانند مسئولیتپذیری، همکاری و مدارا تعدد فرزندان، بستری طبیعی برای پرورش فضائل اخلاقی فراهم میکند. کودکان در خانوادههای پرجمعیت میآموزند که ایثار، گذشت، همکاری، مدارا و مسئولیتپذیری داشته باشند. تعاملات بین فرزندان، زمینهساز رشد حلم، خویشتنداری و همدلی میشود و مهارت مدارا را رشد میدهد. 2. افزایش نشاط، سلامت روان و کاهش تنهایی خداوند در قرآن، فرزندان را مایهی روشنی چشم معرفی میکند (8) این نشان میدهد که حضور چند فرزند، سرمایهی عاطفیِ عظیمی برای والدین فراهم میکند و مایه امید و نشاط آنها میشود. 3. گسترش شبکهی خویشاوندی و بهرهمندی از صلهرحم تعدد فرزندآوری به معنای بهرهمندی از عمو، عمه، خاله، دایی و فرزندان آنها است و این شبکهی گسترده، در تمام مراحل زندگی (از کودکی تا پیری) پ
خبرآنلاین
خبرآنلاینخبرآنلاین