سبته یا سئوتا کجاست، چرا بخشی از اسپانیا در خاک آفریقاست و مهاجران تازهوارد چه سرنوشتی دارند؟ آشنایی با تاریخ و بحران مهاجرتی Ceuta. سبته که در زبان اسپانیایی «سئوتا» تلفظ میشود، شهری کوچک در شمال آفریقاست که با وجود هممرز بودن با مراکش، بخشی رسمی از اسپانیا و اتحادیه اروپاست. همین موقعیت عجیب، سبته را به یکی از حساسترین مرزهای جهان تبدیل کرده است؛ جایی که فاصله میان آفریقا و اروپا نه صدها کیلومتر دریا، بلکه فقط یک حصار مرزی است. ورود دهها هزار مهاجر در مدت کوتاهی، مرگ شماری از آنها و اختلافات حقوقی درباره بازگرداندن تازهواردان، بار دیگر نام این شهر را به صدر خبرهای جهان آورده است. سبته دقیقاً کجاست؟ سبته در ساحل شمالی آفریقا و در ورودی دریای مدیترانه قرار دارد. این شهر از جنوب و غرب با مراکش هممرز است و از شمال و شرق به دریا میرسد. آن سوی تنگه جبلالطارق، سرزمین اصلی اسپانیا قرار گرفته است؛ بنابراین برای رسیدن زمینی از سبته به دیگر شهرهای اسپانیا باید ابتدا وارد مراکش شد یا از مسیر دریایی عبور کرد. مساحت سبته کمتر از ۲۰ کیلومتر مربع است، اما حدود ۸۵ هزار نفر در آن زندگی میکنند. به بیان ساده، با شهری بسیار کوچک، متراکم و محصور میان دریا و خاک مراکش روبهرو هستیم. سبته به همراه ملیلیه، دیگر شهر اسپانیایی در شمال آفریقا، تنها مرز زمینی اتحادیه اروپا با قاره آفریقا را تشکیل میدهد. از نظر جغرافیایی، سبته را نمیتوان یک «جزیره» دانست. این شهر به خاک آفریقا متصل است و به همین دلیل معمولاً از آن بهعنوان برونبوم یا قلمرو جداافتاده اسپانیا یاد میشود. موقعیت سبته در دهانه تنگه جبلالطارق باعث شده از دوران باستان تا امروز ارزش تجاری و نظامی زیادی داشته باشد؛ هر قدرتی که این نقطه را کنترل کند، به یکی از مهمترین گذرگاههای دریایی جهان نزدیک است. آیا سبته واقعاً بخشی از اسپانیاست؟ بله؛ سبته مستعمره، کشور مستقل یا سرزمینی اجارهای نیست. بر اساس قوانین اسپانیا، این شهر بخشی جداییناپذیر از خاک این کشور محسوب میشود و ساکنان اسپانیایی آن از همان تابعیت و حقوق شهروندان دیگر مناطق اسپانیا برخوردارند. البته ساختار اداری سبته کمی متفاوت است. این شهر در سال ۱۹۹۵ با تصویب «اساسنامه خودمختاری سبته» به یک شهر خودمختار تبدیل شد. خودمختاری در اینجا به معنای استقلال نیست؛ بلکه سبته میتواند بخشی از امور محلی خود، مانند شهرسازی، خدمات شهری، فرهنگ، گردشگری و برخی سیاستهای اجتماعی را اداره کند. سبته یک مجمع محلی ۲۵ نفره دارد که اعضای آن با رأی مردم انتخاب میشوند. رئیس شهر و شورای حکومت نیز از دل همین ساختار سیاسی شکل میگیرند. بااینحال، موضوعاتی مانند دفاع، سیاست خارجی، کنترل مرز، تابعیت و بخش اصلی سیاست مهاجرتی همچنان در اختیار دولت مرکزی اسپانیاست. در واقع، سبته از نظر اداری جایی میان یک شهرداری بزرگ و یک منطقه خودمختار اسپانیا قرار میگیرد. این شهر برخی اختیارات منطقهای را دارد، اما قدرت قانونگذاری آن بهاندازه مناطق خودمختاری مانند کاتالونیا، اندلس یا باسک نیست. سبته چگونه به بخشی از اسپانیا تبدیل شد؟ تاریخ سبته فقط به اسپانیا و مراکش محدود نمیشود. موقعیت استراتژیک شهر باعث شده تمدنها و حکومتهای مختلف برای کنترل آن رقابت کنند. فنیقیها، کارتاژیها، رومیها، بیزانسیها، حکومتهای اسلامی شمال آفریقا و سپس پرتغالیها، در دورههای مختلف بر این منطقه مسلط بودهاند. آثار این گذشته چندلایه هنوز در دیوارها، قلعهها، حمامهای عربی و بناهای مذهبی شهر دیده میشود. نقطه عطف مهم در تاریخ جدید سبته سال ۱۴۱۵ بود؛ زمانی که پادشاهی پرتغال شهر را تصرف کرد. این رویداد یکی از نخستین گامهای پرتغال برای گسترش نفوذ دریایی و آغاز عصر اکتشافات به شمار میرود. سبته برای پرتغالیها هم پایگاه نظامی بود و هم دریچهای برای تجارت و حرکت بهسوی سواحل آفریقا. در سال ۱۵۸۰، تاجوتخت پرتغال و اسپانیا تحت فرمان یک پادشاه قرار گرفتند و سبته نیز وارد ساختار پادشاهی مشترک ایبری شد. وقتی پرتغال در سال ۱۶۴۰ استقلال خود را دوباره به دست آورد، سبته برخلاف بسیاری از قلمروهای پرتغالی ترجیح داد زیر حاکمیت پادشاه اسپانیا باقی بماند. سرانجام در پیمان لیسبون سال ۱۶۶۸، کنترل اسپانیا بر سبته به رسمیت شناخته شد. یک یادگار جالب از گذشته پرتغالی شهر همچنان باقی مانده است: پرچم سبته شباهت زیادی به پرچم شهر لیسبون دارد و نشان آن نیز ریشه پرتغالی دارد. یعنی سبته امروز اسپانیایی است، اما پرچمش هنوز داستان دوران پرتغال را روایت میکند. آیا مراکش مالکیت اسپانیا بر سبته را قبول دارد؟ مراکش سبته و ملیلیه را بخشی طبیعی از جغرافیای خود میداند و حاکمیت اسپانیا بر آنها را بهطور کامل به رسمیت نمیشناسد. از نگاه رباط، حضور اسپانیا در این دو شهر ادامه حضور تاریخی یک قدرت اروپایی در شمال آفریقاست. اسپانیا در مقابل میگوید سبته قرنها پیش از شکلگیری کشور مدرن مراکش تحت حاکمیت اسپانیا بوده و وضعیت آن قابل مقایسه با مستعمرات جدید اروپایی نیست. این اختلاف معمولاً در سطح دیپلماتیک کنترل میشود، اما در زمان تنش میان دو کشور دوباره اهمیت پیدا میکند. کنترل مهاجرت نیز یکی از مهمترین ابزارهای چانهزنی در روابط مادرید و رباط است؛ زیرا پلیس و نیروهای مرزی مراکش نقش مهمی در جلوگیری از حرکت مهاجران بهسوی حصارها و سواحل سبته دارند. در بحران سال ۲۰۲۱، بیش از ۸ هزار نفر در مدت کوتاهی وارد سبته شدند؛ اتفاقی که همزمان با اختلاف اسپانیا و مراکش بر سر صحرای غربی رخ داد و بسیاری آن را نوعی فشار سیاسی از سوی رباط دانستند. درباره موج جدید مهاجرت در سال ۲۰۲۶ نیز چنین گمانهزنیهایی مطرح شده، اما تا زمان انتشار این مطلب مدرک قطعی برای اینکه دولت مراکش عمداً مرز را باز کرده باشد، ارائه نشده است. مقامهای مراکشی نیز گفتهاند ورود گسترده مهاجران برخلاف خواست آنها بوده است. چرا سبته این روزها خبرسا
