از گاز خنده تا بیماری روانی؛ سرنوشت تلخ دندانپزشکی که پزشکی را متحول کرد

عصرایران- امروزه مراجعه به دندانپزشک دیگر مانند گذشته تجربهای وحشتناک نیست. میلیونها نفر هر سال با کمک داروهای بیحسی و آرامبخش بدون تحمل درد درمان میشوند. اما کمتر کسی میداند که آغاز این تحول بزرگ، مدیون دندانپزشکی است که حاضر شد خودش را بهعنوان نخستین داوطلب آزمایش کند. در سال ۱۸۴۴، هوراس ولز، دندانپزشک جوان آمریکایی اهل ایالت کنتیکت، شاهد نمایشی عجیب بود. در این نمایش، فردی پس از استنشاق گاز نیتروس اکسید یا همان «گاز خنده» به زمین افتاد و پایش بهشدت زخمی شد، اما هیچ دردی احساس نکرد. این صحنه ذهن ولز را درگیر کرد؛ آیا ممکن است بتوان از این گاز برای از بین بردن درد هنگام کشیدن دندان استفاده کرد؟ در آن زمان، کشیدن دندان یکی از دردناکترین تجربههای پزشکی بود. بیماران اغلب بدون هیچ داروی مؤثری مجبور بودند درد شدید را تحمل کنند و بسیاری به همین دلیل از مراجعه به دندانپزشک خودداری میکردند. ولز تصمیم گرفت فرضیهاش را بلافاصله آزمایش کند؛ اما نه روی بیماران، بلکه روی خودش. روز بعد، از همکارش خواست یکی از دندانهای عقل سالم او را بکشد. پیش از شروع کار، ولز مقدار مشخصی گاز نیتروس اکسید استنشاق کرد و پس از آن دندانش کشیده شد. وقتی اثر گاز از بین رفت، جملهای گفت که بعدها در تاریخ پزشکی ماندگار شد: «تقریباً هیچ دردی احساس نکردم.» این تجربه موفق، ولز را متقاعد کرد که راهی برای رهایی انسانها از درد پیدا کرده است. او در ماههای بعد بارها از این روش برای بیمارانش استفاده کرد و نتایج امیدوارکنندهای به دست آورد. اما اتفاقی که میتوانست او را به شهرت جهانی برساند، برعکس به یکی از تلخترین لحظات زندگیاش تبدیل شد. در ژانویه ۱۸۴۵، ولز تصمیم گرفت روش جدید خود را در برابر استادان و دانشجویان Massachusetts General Hospital به نمایش بگذارد. هنگام کشیدن دندان، بیمار ناگهان فریاد زد. هرچند بعدها مشخص شد درد او بسیار کمتر از حالت عادی بوده و احتمالاً گاز به اندازه کافی استنشاق نشده بود، اما حاضران تصور کردند آزمایش شکست خورده است. بسیاری از پزشکان با تمسخر جلسه را ترک کردند و روش ولز را بیفایده دانستند. این شکست روحیه او را بهشدت تضعیف کرد. چند سال بعد، ویلیام مورتون با استفاده از اتر، بیهوشی موفقی را در همان بیمارستان به نمایش گذاشت و نام او بهعنوان یکی از پیشگامان بیهوشی در جهان مطرح شد. سالها میان پزشکان بر سر اینکه چه کسی واقعاً بنیانگذار بیهوشی و کنترل درد بوده، اختلاف وجود داشت. با گذشت زمان، بررسی اسناد تاریخی نشان داد که هوراس ولز نخستین فردی بود که بهطور علمی و عملی از نیتروس اکسید برای کاهش درد دندانپزشکی استفاده کرده و حتی پیش از همه، حاضر شده بود این روش را روی خودش آزمایش کند. به همین دلیل امروزه بسیاری از مورخان پزشکی او را یکی از پدران بیهوشی مدرن میدانند. سرنوشت ولز اما پایان تلخی داشت. او در سالهای بعد دچار مشکلات روحی و روانی شد و در ۳۳ سالگی، در سال ۱۸۴۸، درگذشت؛ در حالی که هنوز دستاورد بزرگش آنگونه که شایسته بود، شناخته نشده بود. با این حال، تاریخ علم سرانجام حق را به او داد. انجمنهای پزشکی و دندانپزشکی آمریکا سالها بعد نقش او را در آغاز عصر کنترل درد به رسمیت شناختند و نامش در کنار بزرگترین پیشگامان بیهوشی ثبت شد.