سینماپرس: نشست «حماسه حسینی در آیینه شعر و ادب فارسی» به همت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و به مناسبت فرارسیدن ایام تاسوعا و عاشورای حسینی، با حضور و سخنرانی جمعی از پژوهشگران حوزه ادب، هنر و اندیشه، سه شنبه دوم تیرماه ۱۴۰۵در فضای مجازی برگزار شد. به گزارش سینماپرس، محمود شالویی، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی طی سخنانی در این آیین گفت: از زمان وقوع حادثه جانسوز کربلا، این پرسش پیش روی تاریخ قرار گرفت که چگونه چنین رخدادی پدید آمد و چه عواملی سبب شد که برخی از انسانها در برابر حقیقت و عدالت بایستند. شالویی ادامه داد: آنچه بیش از هر چیز اندیشمندان، شاعران و ادیبان را در طول تاریخ به خود مشغول کرده، نه صرفاً یک رخداد تاریخی بلکه مسئله اهمیت و جایگاه انسانیت بوده است؛ چرا که امام حسین (ع) مظهر حق، حقیقت و انسان کامل است و برای تعالی انسانها و سربلندی رسالت آدمی قیام کرد. وی اظهار کرد: شاعران، سخنوران و اهل قلم در دورههای مختلف، به ترسیم این مصیبت اهتمام داشتهاند و هر یک به گونهای مظلومیت شهدای کربلا را بازتاب دادهاند. در این میان، آثار بزرگان ادب فارسی نیز از این تأثیرپذیری دور نمانده است. رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با اشاره به نگاه مولانا به واقعه عاشورا گفت: مولانا در آثار خود از اهلبیت (ع) به عنوان شریفانی یاد میکند که مورد ظلم و جفای نابخشودنی قرار گرفتند و این حادثه را نشانه فاصله گرفتن انسان از فطرت و حقیقت خویش میداند. وی افزود: در اشعار مولانا، تأکید بر آن است که عزاداری، موجب توجه به این حقیقت است که انسان در برابر چنین رخدادهایی باید به بیداری و شناخت خویش برسد و از خواب غفلت خارج شود. شالویی با اشاره به حضور گسترده مضامین عاشورایی در ادب فارسی بیان کرد: در کنار سوگسرودههای شناختهشدهای چون آثار محتشم کاشانی، بسیاری از شاعران و ادیبان بزرگ نیز به اشکال مختلف به این واقعه پرداختهاند و حتی در برخی اشعار، اگرچه تصریحی وجود ندارد، اما میتوان نشانههایی از تأثر از حادثه عاشورا را مشاهده کرد. وی تأکید کرد: راز ماندگاری نام و راه امام حسین (ع) در آن است که او نمونه کامل انسان الهی و مظهر حقیقت انسانی است و سوگواری برای آن حضرت، در حقیقت یادآوری ارزشهایی است که نباید از زندگی فردی و اجتماعی انسان دور بماند. کربلا؛ جلوه شهود و حقیقت عشق در ادامه عبدالرضا مظاهری، استاد عرفان اسلامی و عضو شورای علمی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، طی سخنانی با نگاهی عرفانی به واقعه عاشورا، فهم این رویداد را در گرو شناخت مفاهیم و اصطلاحات مربوط به عشق دانست و گفت: برای درک حقیقت عاشورا باید معنای حب و عشق را به درستی دریافت؛ زیرا در سنت عرفانی، «حب» همچون ظرفی دانسته شده که آلودگیها و کدورتها در آن تهنشین میشود و حقیقت ناب باقی میماند. وی افزود: عاشق هنگامی که در برابر معشوق قرار میگیرد، از دوگانگی و تعلقات فاصله میگیرد و به مرحلهای میرسد که هیچ امر دیگری او را از معشوق غافل نمیکند؛ چنانکه در واقعه کربلا، هیچ عامل و مانعی نتوانست امام حسین (ع) را از مسیر خود بازدارد. مظاهری ادامه داد: در ساحت عشق، معشوق سراسر وجود عاشق را فرا میگیرد و همین حالت، ثبات و پایداری در راه محبوب را به همراه میآورد. وی با اشاره به مفهوم «وُد» در قرآن کریم اظهار کرد: محبت الهی به معنای ثبات در عشق است و در این معنا، امام حسین (ع) به عنوان مظهر اسم «ودود» الهی جلوهگر میشود. وی بیان کرد: هنگامی که انسان به مرتبهای میرسد که عشق بر او حاکم میشود، دیگر عقل به معنای سنجشهای متعارف بر او سلطنت ندارد و عاشق تنها در پی آن است که خواست معشوق را دریابد. از این منظر، امام حسین (ع) با وجود آگاهی از شرایط و موازنههای موجود، مسیر خویش را بر اساس حقیقتی فراتر از محاسبات ظاهری دنبال کرد. عضو شورای علمی انجمن آثار و مفاخر فرهنگی افزود: در سنت عرفان اسلامی، مرتبهای از عشق مطرح میشود که در آن عاشق دیگر توان پنهان داشتن عشق را ندارد و همه وجود او در مسیر اظهار آن قرار میگیرد. وی اظهار کرد: اگر انسان به مرتبه حب الهی دست یابد، به مقام شهود میرسد و در این مرحله، خداوند با اسم «جمیل» بر او تجلی میکند؛ از همین رو، سختیها و مصائب در منظر او معنایی دیگر مییابد و همه چیز در پرتو حقیقت الهی دیده میشود. مظاهری با اشاره به روایت مشهور از حضرت زینب (س) گفت: پاسخ «ما رأیت الا جمیلاً» را میتوان در پرتو همین نگاه عرفانی فهم کرد؛ نگاهی که در آن، انسان از ظاهر رنج عبور کرده و حقیقت الهی را مشاهده میکند. وی در ادامه، عشق را حقیقتی روحانی دانست و افزود: در این مرتبه، مناسبات متعارف دگرگون میشود و آنچه بر رفتار انسان حاکم است، حقیقت محبت است نه جایگاهها و تعلقات ظاهری. وی در پایان با اشاره به جلوه اسم «جمیل» الهی در ساحت عاشورا اظهار داشت: بر اساس این نگاه، امام حسین (ع) با اتکا به شهود و حقیقت عشق الهی، افقی فراتر از ظاهر حوادث را مشاهده میکرد و همین معنا سبب استواری و آرامش او و یارانش در مسیر کربلا شد. تعزیه؛ پیوند شعر و نمایش داود فتحعلیبیگی، استاد هنرهای نمایشی نیز در این آیین با اشاره به ویژگیهای ادبی و نمایشی تعزیه، اظهار کرد: ادبیات تعزیه از سنت شعر فارسی تأثیر پذیرفته است، اما آنچه در تعزیه به عنوان شعر یا کلام منظوم شناخته میشود، با شیوه سرایش شاعران بزرگی چون سعدی، حافظ و نظامی تفاوتهایی دارد. وی گفت: علت این تفاوت آن است که در تعزیه، صنعت شعر در خدمت گفتوگو قرار میگیرد و اشعار اغلب به صورت زبان حال شخصیتها و در قالب دیالوگ ارائه میشود؛ از همین رو بسیاری از ویژگیهای شاعرانهای که در آثار کلاسیک ادب فارسی دیده میشود، در تعزیه با همان شدت و گستردگی حضور ندارد. فتحعلیبیگی افزود: گاه در متون «تعزیه» از ابیاتی از شاعران بزرگ تضمینهایی صورت گرفته است، اما در ادامه، آنچه شکل میگیرد کلام منظومی است که وظیفه اصلی آن پیشبرد گفتوگو و آ
سینما پرس
سینما پرسسینما پرس