دانشیار روابط بینالملل و کارشناس مسائل سیاسی گفت: ایران معتقد است براساس این بند، کشتیهای عبوری باید از مسیر مورد تایید تهران حرکت کنند و عبور از مسیرهای دیگر نقض حاکمیت ایران است، درحالی که امریکا و متحدان منطقهایاش مانند عمان و برخی کشورهای عربی چنین برداشتی را نمیپذیرند و تفاهم را صرفا ناظر بر تضمین امنیت عبور، نه انحصار تعیین مسیر توسط یک طرف، میدانند. پس از دو روز رویارویی متقابل میان ایران و امریکا، شامگاه جمعه نسبت به روزهای قبل آرامتر گذشت و موج تازهای از تلاشهای دیپلماتیک برای مهار بحران آغاز شد. سیدعباس عراقچی، رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان روز پنجشنبه در تماسهای تلفنی جداگانه با همتایان عمانی و ترکیهای خود بر ظرفیتهای دیپلماتیک تاکید کرد و در تماس با عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، امریکا را به پیمانشکنی متهم کرد. تماسهای عراقچی در پی دور تازه تنش در منطقه خلیجفارس انجام شد؛ تنشی که با تجاوز امریکا به برخی زیرساختها، ازجمله یک پل راهآهن در استان گلستان که بخشی از کریدور ریلی ایران-ترکمنستان-چین به شمار میرود بستر را برای توقف آتشبس و تفاهم اسلامآباد هموار کرد. رییس دستگاه دیپلماسی کشورمان در گفتوگو با بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه سلطنت عمان و هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه بر اهمیت بهرهگیری از ظرفیتهای دیپلماتیک، تداوم تماسها و هماهنگیها برای پیگیری مسائل منطقهای و جلوگیری از تشدید تنشها تاکید کرد. عراقچی سپس عصر پنجشنبه با فیلد مارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، گفتوگو کرد و در این تماس، لفاظیهای مقامات امریکایی و اذعان آنها به عدم پایبندی به تفاهمنامه اسلامآباد را نشانه آشکار پیمانشکنی و تداوم سیاستهای جنگطلبانه واشنگتن دانست. عاصم منیر در کنار محمد شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، نقش کلیدی در میانجیگری میان تهران و واشنگتن داشتهاند. به ادعای پایگاه خبری آکسیوس، میانجیان بر این باورند که علیرغم تصاعد بحران در روزهای اخیر، ایران و امریکا در مسیر دستیابی به توافق پیشرفتهایی داشتهاند و میخواهند مانع فروپاشی تفاهمنامه شوند؛ تلاشهایی که ابتدا بر توافق دوطرف درباره کاهش تنش و سپس تعیین تاریخی برای دور جدید مذاکرات فنی متمرکز است. به گفته یک مقام امریکایی، آرامتر شدن نسبی اوضاع در روز پنجشنبه نتیجه همین تلاشها بوده است. شبکه سیانان نیز به نقل از یک مقام امریکایی مدعی شد که تلاشهای دیپلماتیک پشتصحنه برای کاهش تنشها همچنان جریان دارد و واشنگتن با هدف حفظ فرصت دیپلماسی، عامدانه حملات پراکندهای انجام داده و سپس متوقف کرده، درحالیکه فهرستی از اهداف را همچنان به عنوان اهرم فشار نگه داشته است. به گفته این مقام، ادعاهای اخیر درباره حملات بیشتر امریکا در روز پنجشنبه صحت نداشته، هرچند اوضاع همچنان متغیر توصیف شده و در صورت لزوم حملات ممکن است از سر گرفته شود. در همین حال، برخی منابع به نقل از تحلیلگران امریکایی نوشتهاند ترامپ جنگ را از سر نخواهد گرفت و در صورت انجام چنین کاری پیش از انتخابات میاندورهای کنگره، محبوبیتش به پایینترین سطح خود خواهد رسید. با این حال آنگونه که روزنامه نیویورکتایمز مدعی است تنشهای اخیر حملات متقابل میان دو کشور عملا آتشبس را بیاثر کرده و نشانهای از عقبنشینی هیچیک از طرفین دیده نمیشود؛ این روزنامه با استناد به سابقه تاریخی ایران در پایداری حتی در شرایط تحمل هزینههای سنگین، هشدار داد که ادامه حملات به کشتیها میتواند خطر بازگشت به جنگی تمامعیار را افزایش دهد. در همین راستا به بهانه رویاروییهای اخیر در جنوب کشورمان و با هدف بررسی آخرین تحولات و سناریوهای پیشرو با غلامرضا کریمی، عضو هیات علمی دانشگاه خوارزمی و دانشیار روابط بینالملل و کارشناس مسائل سیاسی، گفتوگو کرده است. غلامرضا کریمی، عضو هیات علمی و دانشیار روابط بینالملل دانشگاه خوارزمی، درباره ماهیت دور تازه حملات امریکا به مناطق جنوبی ایران توضیح میدهد: این حملات را نمیتوان صرفا واکنشی آنی و خطی به حوادث چند روز اخیر دانست. کریمی این حملات را «نقطه عطفی در یک رقابت راهبردی بلندمدت» میداند که محور آن نه یک یا چند نفتکش، بلکه کنترل مهمترین شاهراه انرژی جهان یعنی تنگه هرمز و تعیین قواعد بازی در خلیجفارس است. به گفته این کارشناس، حمله ایران به نفتکشها هر چند آتشبس شکننده را نقض و دستاویز مستقیمی دراختیار واشنگتن قرار داد، اما بیشتر نقش جرقه و بهانه را ایفا کرده است. از منظر این استاد دانشگاه ریشه بحران در اختلاف بر سر تفسیر بندهای کلیدی تفاهمنامهای است که قرار بود صلح ایجاد کند. این عضو هیات علمی با اشاره به بند پنج تفاهمنامه، آن را «پاشنهآشیل» توافق توصیف میکند؛ ایران معتقد است براساس این بند، کشتیهای عبوری باید از مسیر مورد تایید تهران حرکت کنند و عبور از مسیرهای دیگر نقض حاکمیت ایران است، درحالی که امریکا و متحدان منطقهایاش مانند عمان و برخی کشورهای عربی چنین برداشتی را نمیپذیرند و تفاهم را صرفا ناظر بر تضمین امنیت عبور، نه انحصار تعیین مسیر توسط یک طرف، میدانند. کریمی میگوید: هدفگیری چند نفتکش در مسیر موسوم به «مسیر عمانی» ازسوی ایران حامل این پیام بود که مدیریت تنگه هرمز خط قرمز تهران است و بازگشت به وضعیت پیش از جنگ پذیرفتنی نخواهد بود. این کارشناس مسائل بینالملل بر این باور است که امریکا این اقدام را فرصت تلقی کرد نه صرفا خطای تاکتیکی. از نگاه واشنگتن، پافشاری ایران در فضای پساتفاهمنامه بر کنترل حداکثری تنگه هرمز زمینهساز دور جدیدی از حملات با هدف پاسخ نظامی گسترده در پنج استان ایران شد؛ پاسخی که کریمی آن را «هشدار استراتژیک» برای افزایش هزینه هرگونه اقدام یکجانبه ایران توصیف میکند. او یادآور میشود: این حملات همزمان با اجلاس ناتو در ترکیه و مراسم تشییع رهبر شهید ایران رخ داد و این همزمانی، ابعاد تبلیغاتی و روانی مهمی داشت. غلامرضا
خبرفوری
خبرفوریخبرفوری