آیا پشتوانه مصوبه شورای عالی امنیت ملی فقط رأی اعضای دولت و تیم مذاکره بود؟ / فکت‌چک روایت ثابتی

در این مطلب ادعای امیرحسین ثابتی درباره ترکیب آرای جلسه شورای عالی امنیت ملی در تصویب تفاهمنامه ایران و آمریکا راستیآزمایی شده است. ادعا امیرحسین ثابتی، نماینده مجلس: «من با اطلاعات میگویم... تا دیروز شاید نمیتوانستم بگویم، الان کار من راحت شده برای گفتنش، چون من دیدم دیروز آقای زاکانی، شهردار تهران، آمد این را گفت... من هم استناد میکنم به صحبت ایشان. ایشان رسماً اعلام کرد، گفت که رهبری معظم انقلاب بعد از اینکه توافق را بالاخره دیدند و خیلی از آن شروط هم بالاخره طبیعتاً در آن محقق نشده بوده، گفتند اگر سهچهارم اعضای شورای امنیت ملی مجموعاً پایش بایستند و اجماع باشد بین سهچهارمشان، آن موقع من میپذیرم. چرا؟ به خاطر اینکه بر اساس برآیند توان و فهم مسئولین کشور باید این اتفاق بیفتد دیگر. کشور را با چه کسی داریم اداره میکنیم؟ با دولت، با اعضای شورای امنیت که بخشیشان همین افراد میشوند... آن سهچهارم در شورای عالی امنیت ملی رأی دادند. حالا اطلاعی که من دارم، رئیسجمهور بوده، خود آقای عراقچی بوده، آقای قالیباف و رئیس مذاکرهکننده بوده، وزیر کشور بوده، رئیس سازمان برنامهوبودجه بوده. حالا از آنطرف هم بالاخره حداقل آقای جلیلی را میدانم که ایشان رأیش مخالف بوده، چون گفته این توافق منافع ملی ما را تأمین نمیکند و مجموعاً آن سهچهارم در ترکیب شورای امنیت ملی بوده و بهاصطلاح جمعبندی این بوده که با توجه به توان مسئولین کشور، در این شرایط، حالا به شرطوشروطها فعلاً این روند ادامهدار باشد.» بررسی ۱. ترکیب قانونی شورا چیست؟ طبق اصل ۱۷۶ قانون اساسی، شورای عالی امنیت ملی نهادی ترکیبی چندنهادی داردو شامل مقامات زیر است: رؤسای سه قوه؛ رئیس ستاد فرماندهی کل نیروهای مسلح؛ مسئول امور برنامهوبودجه؛ دو نماینده منصوب رهبری؛ وزرای امور خارجه، کشور و اطلاعات؛ حسب مورد، وزیر مربوط؛ و عالیترین مقام ارتش و سپاه. ۲. دستهبندی ترکیب اعضای شورای عالی امنیت ملی کنونی: الف) اعضای حقوقی اجرایی و دولتی: مسعود پزشکیان، رئیسجمهور؛ سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه؛ اسکندر مؤمنی، وزیر کشور؛ وزیر جدید اطلاعات (نام او هنوز اعلام رسمی نشده) یا مقام مسئول این وزارتخانه در ترکیب شورا؛ سیدحمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامهوبودجه. ب) اعضای حقوقی غیردولتی: محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس؛ غلامحسین محسنیاژهای، رئیس قوه قضاییه. ج) نمایندگان رهبری: سعید جلیلی؛ محمدباقر ذوالقدر د) اعضای نظامی شورا: سرلشکر علی عبداللهی، جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح؛ امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش؛ سردار وحیدی، فرمانده کل سپاه. ۳. ثابتی از چه کسانی نام برده است؟ در روایت ثابتی، نام این افراد و جایگاهها برجسته شده است: رئیسجمهور؛ سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه؛ محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس؛ رئیس یا اعضای تیم مذاکرهکننده؛ اسکندر مؤمنی، وزیر کشور؛ سید حمید پورمحمدی، رئیس سازمان برنامهوبودجه؛ و سعید جلیلی بهعنوان مخالف. ۴. ثابتی از چه کسانی نام نبرده یا آنها را برجسته نکرده است؟ با مقایسه سخنان ثابتی با ترکیب قانونی شورا، روشن میشود او نام برخی اعضای مهم شورا را در روایت خود برجسته نکرده است؛ از جمله: غلامحسین محسنیاژهای، رئیس قوه قضاییه؛ وزیر یا نماینده وزارت اطلاعات سرلشکر عبداللهی، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح؛ امیر حاتمی، فرمانده کل ارتش؛ سردار احمد وحیدی ، فرمانده کل سپاه. ۵. چرا حذف نام فرماندهان نظامی مهم است؟ ثابتی با ذکر نام رئیسجمهور، وزیر امور خارجه، وزیر کشور، رئیس سازمان برنامهوبودجه، رئیس مجلس و مذاکرهکنندگان، تصویری میسازد که در آن وزن دولت و تیم مذاکره در تصویب مذاکره با آمریکا برجسته است. اما طبق ترکیب قانونی شورا، فرماندهان نظامی و مقامات ارشد نظامی نیز بخشی از ساختار تصمیمگیریاند. بنابراین عبور از نام فرماندهان نظامی، میتواند این برداشت را در ذهن مخاطب ایجاد کند که رأی سهچهارم اعضای شورا عمدتاً خروجی همراهی دولت و تیم مذاکرهکننده بوده است. این برداشت، تصویر کامل ترکیب شورای عالی امنیت ملی را منتقل نمیکند. ۶. اطلاعرسانی مهم اما ناکامل پزشکیان رییس جمهور، پیشتر اعلام کرده بود بیش از ۹۰ درصد افراد حاضر در شورای عالی امنیت ملی با تفاهمنامه همراهی کردند.این اطلاعرسانی رییسجمهور بهدلیل نامشخص بودن اسامی موافقان و مخالفان، ناکامل محسوب میشود. ۷. رمزگشایی خبر صداوسیما یک مجری صداوسیما در سخنانی که بهنوعی رمزگشایی از برخی ناگفتههای پزشکیان است، اعلام کرد که در شورای عالی امنیت ملی، بهجز یک نفر ( به روایت ثابتی،آن یکنفر جلیلی است)، همه و از جمله «فرماندهان نظامی» به تفاهمنامه رای مثبت دادهاند. این گزاره سند رسمی نتیجه رأیگیری نیست و نمیتواند جای صورتجلسه شورای عالی امنیت ملی را بگیرد. با این حال، چون از رسانه ملی پخش و تکذیب یا اصلاح نشد، در ارزیابی روایتهای سیاسی درباره ترکیب موافقان و مخالفان اهمیت دارد. اهمیت آن دقیقاً در همین نقطه است: روایت ثابتی نام فرماندهان نظامی را برجسته نمیکند، در حالی که روایت پخششده از صداوسیما صراحتاً از همراهی فرماندهان نظامی سخن گفته است. حکم فکتچک نتیجه رأیگیری و آرای تفکیکی اعضای شورا، بدون انتشار صورتجلسه رسمی، قابل تأیید یا رد قطعی نیست. اما شیوه روایت ثابتی، با برجستهکردن نام مقامات دولتی و افراد مرتبط با روند مذاکره و عبور از نام برخی اعضای مهم دیگر، بهویژه فرماندهان نظامی، تصویری ناقص و جهتدار از ترکیب تصمیمگیران ارائه میکند. بنابراین مسئله اصلی ، صرفاً نامبردن از چند عضو شورا نیست؛ بلکه گزینش در ذکر اسامی است. این گزینش در روایت، بخشی از واقعیت را برجسته میکند و بخش مهم دیگری از ترکیب شورای عالی امنیت ملی، بهویژه نقش فرماندهان نظامی و سایر اعضای غیردولتی شورا را نادیده میگیرد. و درصدد القای این نکته به مخاطبان است که رأی سهچهارم اعضای شورا، عمدتاً محصول همراهی دولت و ت