حوزه/ تعبیر «بنده علیالاصول نظر دیگری داشتم» در پیام رهبر معظم انقلاب، بیانگر عدم انطباق کامل تفاهمنامه با اصول بنیادین انقلاب است؛ با این حال، ایشان با اخذ تعهد از رئیسجمهور برای صیانت از حقوق ملت و جبهه مقاومت، اجازه امضای آن را صادر کردند. به گزارش خبرگزاری حوزه، چرایی پذیرش تفاهم نامه با وجود نظر متفاوت ایشان و تعبیر «علیالاصول» در پیام رهبر معظم انقلاب موضوعاتی است که فهم دقیق آنها به روشن شدن موضع رهبری در قبال این توافق کمک میکند. برای بررسی این ابعاد، با حجتالاسلام محمد شجاعیان، مدیر گروه علوم سیاسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و عضو هیئت علمی این پژوهشگاه گفتوگو کردهایم. مشروح این گفتوگو را در ادامه، به محضر خوانندگان ارجمند خبرگزاری حوزه تقدیم میکنیم. در این گفتگو میخوانید: * چرا رهبری معظم در پیام خود از کلمه علی الاصول استفاده کردند؟ علی الاصول به چه معناست؟ * چرا رهبر انقلاب با اینکه نظر دیگری داشتند؛ تفاهم را پذیرفتند؟ * به طور کلی پیام رهبری معظم بعد از امضای تفاهم نامه چه پیامی را برای ملت و مسئولین داشت؟ بسماللهالرحمنالرحیم، در پاسخ به این پرسش که چرا رهبر معظم انقلاب در پیام خود از عبارت «علیالاصول» استفاده کردهاند و این تعبیر به چه معناست، باید عرض کنم که نخست لازم است هم به متن پیام، هم به شرایط صدور آن، و هم به مخاطب آن توجه شود. نخست آنکه ایشان مخاطب پیام را ملت ایران معرفی کردهاند. دوم آنکه تفاهمنامه را میان رؤسای جمهور ایران و آمریکا دانستهاند، نه میان جمهوری اسلامی ایران و آمریکا. همچنین تصریح کردهاند که مسئولان، از جمله رئیسجمهور و اعضای شورای عالی امنیت ملی، در تنظیم و پذیرش این تفاهمنامه، دارای دلسوزی و حسن نیت بودهاند. * معنای «علیالاصول» در پیام رهبر انقلاب نکته مهم در این پیام، آن است که ایشان خطاب به ملت فرمودند: «بنده علیالاصول نظر دیگری داشتم.» البته ایشان تصریح نکردهاند که منظور از این «اصول» چیست، اما به نظر میرسد مقصود، همان اصول بنیادین انقلاب اسلامی باشد که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و نیز در اندیشههای امامین انقلاب اسلامی، یعنی حضرت امام خمینی رحمهالله علیه و رهبر شهید انقلاب، تجلی یافته است. اصول مورد نظر، اصولی همچون اسلامی بودن، نفی هرگونه ستمگری و ستمکشی، سلطهگری و سلطهپذیری، قسط و عدل، و استقلال سیاسی، اقتصادی و فرهنگی است؛ همان اصول کلی انقلاب اسلامی که در واقع چارچوبهای اصلی آن را تشکیل میدهد و هویت انقلاب اسلامی را مشخص میسازد. به نظر من، مقصود از «اصول» در فرمایش ایشان همین اصول است؛ یعنی بر اساس این مبانی، آن تفاهمنامه تأمینکننده نظر رهبر معظم انقلاب نبوده است. *اصول قانون اساسی و مبانی انقلاب اسلامی اکنون به چند مورد از این اصول اشاره میکنم. به نظر میرسد این مبانی، هم در اصل دوم قانون اساسی، هم در اصل سوم، و هم در اصول یکصد و پنجاهودوم و یکصد و پنجاهوسوم، که مربوط به سیاست خارجی است، تجلی یافتهاند. در اصل دوم میخوانیم که جمهوری اسلامی، نظامی است مبتنی بر ایمان به خدا، وحی الهی، معاد، عدل، امامت و کرامت و ارزش والای انسان؛ و بهویژه بر نفی هرگونه ستمگری و ستمکشی، سلطهگری و سلطهپذیری، قسط و عدل، و استقلال سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تأکید میکند. در اصل سوم نیز، طرد کامل استعمار و جلوگیری از نفوذ اجانب در کشور، از جمله وظایف دولت جمهوری اسلامی برشمرده شده است. * اصول سیاست خارجی در قانون اساسی همچنین در اصول یکصد و پنجاهودوم و یکصد و پنجاهوسوم، که مربوط به سیاست خارجی است، دو اصل مهم بیان شده است. با توجه به اینکه در اینجا با یک قرارداد یا تفاهمنامه مواجه هستیم که میان رئیسجمهور ایران و رئیسجمهور دولتی متخاصم و متجاوز، یعنی دولت آمریکا، امضا شده، توجه به این اصول اهمیت بیشتری پیدا میکند. اصل یکصد و پنجاهودوم مقرر میدارد که سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران بر اساس نفی هرگونه سلطهجویی و سلطهپذیری، حفظ استقلال همهجانبه و تمامیت ارضی کشور، دفاع از حقوق همه مسلمانان، عدم تعهد در برابر قدرتهای سلطهگر، و روابط صلحآمیز متقابل با دولتهای غیرمحارب استوار است. در اصل یکصد و پنجاهوسوم نیز تأکید شده است که هرگونه قرارداد که موجب سلطه بیگانه بر منابع طبیعی و اقتصادی، فرهنگ، ارتش و دیگر شئون کشور شود، ممنوع است. بنابراین، به نظر بنده، منظور از آن اصول اصلی انقلاب اسلامی که رهبر معظم انقلاب به آن اشاره کردهاند، همین مبانیای است که در نکاتی که عرض شد و در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تجلی یافته است. از این منظر، آن تفاهمنامه به نظر بنده تأمینکننده این اصول نبوده است. با این حال، ایشان با توجه به تعهد رئیسجمهور مبنی بر دفاع از حقوق ملت و جبهه مقاومت، اجازه دادند که این تفاهمنامه امضا شود. نکته بسیار مهم آن است که ایشان در این پیام، مسئولیت را منتقل کردهاند؛ یعنی مسئولیت را به شخص رئیسجمهور، بهعنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی، واگذار کردهاند. زیرا رئیسجمهور از جانب خود و سایر اعضا به رهبر انقلاب تعهد داده است که از حقوق ملت ایران و جبهه مقاومت حمایت کند و در این زمینه کوتاه نیاید. بنابراین، رهبر انقلاب مسئولیت این امر را به رئیسجمهور منتقل کردهاند و این نکته، حائز اهمیت فراوان است. * تفاوت «اجازه دادن» با پذیرش تفاهمنامه همچنین، در این پیام، رهبر انقلاب فرمودند که «اجازه دادم»؛ نفرمودند که این تفاهمنامه را قبول دارم، به آن معتقدم یا آن را باور دارم. بلکه تصریح کردند که «بنده علیالاصول نظر دیگری داشتم.» این تعبیر، بهروشنی نشان میدهد که ایشان تفاهمنامه را نپذیرفتهاند، بلکه صرفاً به رئیسجمهور، بهعنوان رئیس شورای عالی امنیت ملی، اجازه دادهاند که آن را امضا کند؛ آن هم پس از اخذ تعهد شخصی از وی برای دفاع از حقوق ملت و جبهه مقاومت و پذیرش مسئولیت در این زمینه. نکته بعدی، تشکیل جبهه ناظر اس
خبرگزاری حوزه
خبرگزاری حوزهخبرگزاری حوزه