شبکه قطری الجزیره: شبکه قطری الجزیره در گزارشی نوشت که با وجود جنگ، محاصره دریایی و فشارهای اقتصادی، ایران با تکیه بر تولید داخلی، ذخایر راهبردی، تنوعبخشی به مسیرهای واردات و استفاده از سازوکارهای مالی جایگزین، امنیت غذایی و تأمین کالاهای اساسی را حفظ کرده است. در گزارش الجزیره آمده است که با وجود جنگ، محاصره دریایی و فشارهای اقتصادی، ایران همچنان با اتکا به ترکیبی از تولید داخلی، سیاستهای حمایتی دولت و مسیرهای جایگزین تجاری، نیازهای غذایی خود را تأمین میکند و میکوشد آثار محدودیتهای اعمالشده بر واردات را به حداقل برساند. بر اساس این گزارش، ایران از جمله کشورهای دارای ظرفیت بالای کشاورزی به شمار میرود و سالانه مقادیر قابل توجهی گندم، جو، برنج و انواع میوه و سبزیجات تولید میکند. غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی ایران، فروردینماه ۱۴۰۵ اعلام کرد که حدود ۸۵ درصد کالاهای اساسی و مواد غذایی مورد نیاز کشور از محل تولید داخلی تأمین میشود؛ موضوعی که به اعتقاد کارشناسان الجزیره، نشان میدهد امنیت غذایی ایران با وجود شرایط جنگی همچنان حفظ شده است. برآوردهای سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) نیز این ارزیابی را تأیید میکند. بر اساس این گزارش، ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۹.۵ میلیون تن غلات تولید کرده که از این میزان، ۱۲ میلیون تن گندم و ۳.۹ میلیون تن برنج بوده است؛ رقمی که سطح قابل توجهی از خودکفایی را برای کشور فراهم کرده است. ذخایر راهبردی غیرمتمرکز در کنار تولید داخلی، دولت ایران سیاست ایجاد ذخایر راهبردی غیرمتمرکز را نیز دنبال میکند؛ به این معنا که کالاهای اساسی در نقاط مختلف کشور ذخیره میشوند تا در صورت اختلال در واردات یا تأخیر در رسیدن محمولهها، امکان تأمین نیاز بازار وجود داشته باشد. دولت همچنین با اختصاص نرخ ارز ترجیحی برای برخی واردات کشاورزی، بهویژه گندم، تلاش میکند روند تأمین این کالاها را حفظ کرده و از افزایش قیمت مواد غذایی جلوگیری کند. گزارش الجزیره تأکید میکند که میزان تابآوری ایران در برابر محاصره، تا حد زیادی به حجم این ذخایر و سرعت مصرف آنها بستگی دارد و مدیریت ذخایر راهبردی نقش تعیینکنندهای در استمرار تأمین کالاهای اساسی ایفا میکند. مسیرهای جایگزین واردات این گزارش همچنین به مسیرهای جایگزین ایران برای جبران محدودیتهای ایجادشده در بنادر جنوب کشور اشاره میکند. تهران از طریق دریای خزر، غلات و سایر کالاهای مورد نیاز را از روسیه، قزاقستان و کشورهای آسیای مرکزی وارد کرده و سپس از طریق جاده و شبکه ریلی به داخل کشور منتقل میکند. بر اساس این گزارش، ایران پس از اعمال محاصره اخیر علیه بنادر خود، استفاده از این مسیر شمالی را افزایش داده و همزمان بر ظرفیت مرزهای زمینی با کشورهای همسایه نیز تکیه کرده است. با این حال، این مسیرها از نظر ظرفیت، قابل مقایسه با بنادر جنوب نیستند و بیشتر نقش کاهش فشار ناشی از محدودیتهای وارداتی را ایفا میکنند. داراییهای بلوکهشده و تهاتر نفت الجزیره همچنین به موضوع داراییهای بلوکهشده ایران در خارج از کشور، پرداخته و نوشته است که برخی تفاهمهای سیاسی با هدف آزادسازی بخشی از این منابع برای واردات کالاهای بشردوستانه و محصولات اساسی کشاورزی مانند گندم، ذرت و سویا در حال پیگیری است؛ اقدامی که میتواند به تقویت بخش دام و طیور و کاهش فشار بر ذخایر ارزی کمک کند. در کنار این موضوع، ایران به دلیل محدودیتهای ناشی از تحریمهای آمریکا بر نظام بانکی، از سازوکار تهاتر نیز استفاده میکند؛ بهگونهای که بخشی از صادرات نفت و گاز خود را مستقیماً با واردات کالاهای اساسی مبادله میکند. به نوشته الجزیره، این روش پیشتر در مبادلات با چین به کار گرفته شده و دولت ایران پس از اعمال محاصره دریایی اخیر نیز از برنامه خود برای گسترش تهاتر خبر داده است؛ برنامهای که بر اساس آن، واردکنندگان کالاهای اساسی میتوانند محمولههای نفتی دریافت و پس از فروش آنها، هزینه واردات محصولات غذایی را تأمین کنند. قرار است وزارت جهاد کشاورزی و وزارت نفت اجرای این سازوکار را هماهنگ کنند. الجزیره در پایان نتیجهگیری میکند که توان ایران برای حفظ امنیت غذایی در شرایط جنگ و محاصره، بر مجموعهای از عوامل شامل خودکفایی نسبی کشاورزی، ذخایر راهبردی، حمایتهای دولتی، تنوعبخشی به مسیرهای واردات و بهرهگیری از ابزارهای مالی و تجاری جایگزین استوار است و تداوم موفقیت این سیاستها به میزان ذخایر موجود و توان کشور در جبران کاهش احتمالی واردات در بلندمدت وابسته خواهد بود.
